“Njoftimi i ratifikimit të memorandumit turko-libian mbi delimitimin e zonave detare ka rritur tensionet në rajon dhe përbën një zhvillim jokonstruktiv dhe provokues ”, tha Departamenti i Shtetit së fundmi në një komunikim të ri me “Kathimerini”, duke shtuar me bindje se “qëndrimi ynë për këtë çështje nuk ka ndryshuar”.
Në sqarimin e tij të ri, Departamenti Amerikan i Shtetit përsëriti gjithashtu qëndrimet themelore që kishte shprehur në përgjigjen e tij ndaj “K” më 21 tetor, duke vënë në dukje se “ne i inkurajojmë të gjitha vendet, përfshirë partnerët tanë në Mesdheun Lindor, të zgjidhin mosmarrëveshjet e tyre në lidhje me zonat detare përmes negociatave me mirëbesim”. Deklarata e re shton gjithashtu frazën “dhe të shmangin çdo sjellje provokuese”.
Qëndrimi i Departamentit të Shtetit thotë gjithashtu se “Greqia dhe Turqia janë të dyja aleate të NATO-s. Ne i inkurajojmë ato të angazhohen në dialog dypalësh për të adresuar çdo pikë mosmarrëveshjeje midis tyre. Zgjidhja paqësore e dallimeve të tilla hap rrugën për investime tregtare dhe aktivitete kërkimore që do të përfitojnë të gjithë rajonin.”
Përgjigja e dhënë gazetës “K” javën e kaluar nga Departamenti Amerikan i Shtetit shkaktoi pakënaqësi dhe shqetësim , duke çuar në mobilizimin e Ambasadës Greke në Uashington, e cila, në bashkëpunim me Këshillin Heleno-Amerikan të Lidershipit (HALC), aleatët e saj në Kongres dhe organizatat amerikane hebraike, kërkoi të siguronte sqarime shtesë nga Departamenti i Shtetit.
Shqetësimi kryesor ishte se pala amerikane, duke shmangur marrjen e një qëndrimi mbi përmbajtjen e memorandumit turko-libian dhe duke u kufizuar në referenca të përgjithshme për nevojën për dialog dhe negociata, po linte hapësirë për keqinterpretime të qëndrimit të saj . Në veçanti, mungesa e një qëndrimi të qartë amerikan mund të perceptohej nga Turqia dhe Libia si një pranim i heshtur i pretendimeve të tyre.
Në kontekstin e mobilizimit në Uashington, “K” iu rikthye çështjes, duke theksuar pakënaqësinë e shkaktuar nga qëndrimi fillestar amerikan, veçanërisht pas zhvillimit me sukses të Dialogut Strategjik dhe vizitës së Ministrit të Jashtëm Marco Rubio në Athinë. Në të njëjtën kohë, theksoi se një qëndrim plotësues mund të kontribuonte në adresimin e shqetësimeve që kishin lindur dhe në shmangien e keqkuptimeve në lidhje me qëndrimin e Uashingtonit në Mesdheun Lindor.
Ditët e fundit, brenda lobit greko-amerikan, shqetësimi ka marrë një dimension shtesë, pasi memorandumi turko-libian nuk është ekskluzivisht një çështje mosmarrëveshjesh greko-turke , por prek drejtpërdrejt edhe interesat ekonomike dhe strategjike amerikane. Prania e Chevron në parcelat detare në jug të Kretës, aktivitetet kërkimore të ExxonMobil dhe rëndësia strategjike e Soudës formojnë një kornizë brenda së cilës mungesa e një qëndrimi të qartë amerikan merr peshë të veçantë. Siç theksoi Këshilli Heleno-Amerikan i Lidershipit (HALC) në letrën e tij drejtuar Marco Rubio-s, Uashingtoni pranon se zgjidhja e mosmarrëveshjeve detare krijon kushte për investime dhe kërkime, por shmang adresimin e dimensionit të kundërt të problemit: se mbajtja e pretendimeve të diskutueshme mund të dëmtojë sigurinë ligjore dhe parashikueshmërinë që vetë kompanitë amerikane kanë nevojë për të vazhduar me investime në shkallë të gjerë.
Qëndrimi amerikan i 21 tetorit shënoi një tërheqje të qartë nga retorika e mëparshme publike e Uashingtonit mbi këtë çështje. Kujtojmë se në dhjetor 2019, Departamenti i Shtetit e kishte karakterizuar marrëveshjen si “të padobishme dhe provokuese”, duke vënë në dukje se ajo kishte rritur tensionet në Mesdheun Lindor. Më 15 janar 2020, Departamenti i Shtetit kishte sqaruar se e drejta ndërkombëtare, siç pasqyrohet në Konventën mbi të Drejtën e Detit, në përgjithësi njeh të drejtat e ishujve për një Zonë Ekonomike Ekskluzive dhe një shelf kontinental, si dhe për zonat kontinentale, ndërsa kishte njohur se Greqia ka pretendime detare që mbivendosen në zonën e mbuluar nga memorandumi.
Edhe më i qartë ishte qëndrimi i Nënsekretarit të atëhershëm të Shtetit për Burimet e Energjisë, Francis Fannon , më 2 qershor 2020, i cili kishte theksuar se memorandumi turko-libian nuk mund të ndikonte, nga pikëpamja ligjore, në të drejtat ose detyrimet e shteteve të treta, siç është Greqia, duke shtuar se “nuk ka ekuacion” midis dy rasteve. Tre ditë më vonë, më 5 qershor, Departamenti i Shtetit kishte përsëritur të njëjtin qëndrim, duke e karakterizuar përsëri marrëveshjen si “provokuese dhe të padobishme”.
Gjatë administratës së Biden, më 4 tetor 2022, pas nënshkrimit të një memorandumi të ri turko-libian për bashkëpunim mbi hidrokarburet, Departamenti Amerikan i Shtetit kishte kujtuar se qeveria e përkohshme në Tripoli ishte e detyruar nga udhërrëfyesi politik i Libisë të shmangte marrëveshjet që mund të prishnin marrëdhëniet e jashtme të vendit ose të krijonin detyrime afatgjata. Në janar 2023, me rastin e diskutimit mbi një zgjerim të mundshëm të ujërave territoriale greke në jug të Kretës, Departamenti i Shtetit kishte përsëritur se çështjet e delimitimit detar duhet të zgjidhen në mënyrë paqësore dhe në përputhje me të drejtën ndërkombëtare, duke nënvizuar njëkohësisht nevojën për të respektuar sovranitetin dhe integritetin territorial të të gjitha shteteve.
