Për më shumë se një dekadë, Krimea ishte ekspozita qendrore e sundimit të Putinit. Në politikën e brendshme ruse, ajo shërbeu si provë – provë se Moska mund të ndryshonte përsëri kufijtë me forcë, të injoronte ligjin ndërkombëtar, t’i rezistonte sanksioneve dhe ta kthente përmbajtjen perëndimore në avantazhin e vet. Krimea ishte një shfaqje e një perandorie të restauruar, e mbështjellë me flamuj, ceremoni televizive, parada ushtarake dhe një ndjenjë të sajuar të pashmangshmërisë historike.
Sot, e njëjta hapësirë po kthehet në qendër të luftës si pika më e dobët e Putinit. Aneksimi që i solli Putinit dividentë politikë për vite me radhë, tani po i jep atij faturën ushtarake dhe të brendshme. Kjo është arsyeja pse vlerësimi i Igor Lipsits në bisedën e tij me Mark Feygin ka rëndësi. Lipsits nuk është një propagandist ukrainas apo një politikan në Kiev që përsërit mesazhe rutinë të kohës së luftës. Ai është një ekonomist rus nga ish-establishmenti akademik, tani një kritik i hapur i Kremlinit. Kur ai thotë se Putini tashmë ka marrë një vendim për Krimenë dhe po fillon ta zbatojë atë, kjo fjali nuk duhet të lexohet si lajm për një urdhër të nënshkruar për tërheqje. Pesha e saj qëndron në diagnozë. Lipsits po përshkruan një situatë në të cilën Moska zyrtarisht e mban Krimenë, por e ka gjithnjë e më të vështirë ta mbajë atë si një vend normal të jetës së përditshme, furnizimit, logjistikës ushtarake dhe sigurisë politike.Reklamë
Për më shumë se një dekadë, Krimea ishte ekspozita qendrore e sundimit të Putinit. Në politikën e brendshme ruse, ajo shërbeu si provë – provë se Moska mund të ndryshonte përsëri kufijtë me forcë, të injoronte ligjin ndërkombëtar, t’i rezistonte sanksioneve dhe ta kthente përmbajtjen perëndimore në avantazhin e vet. Krimea ishte një shfaqje e një perandorie të restauruar, e mbështjellë me flamuj, ceremoni televizive, parada ushtarake dhe një ndjenjë të sajuar të pashmangshmërisë historike.
Sot, e njëjta hapësirë po kthehet në qendër të luftës si pika më e dobët e Putinit. Aneksimi që i solli Putinit dividentë politikë për vite me radhë, tani po i jep atij faturën ushtarake dhe të brendshme. Kjo është arsyeja pse vlerësimi i Igor Lipsits në bisedën e tij me Mark Feygin ka rëndësi. Lipsits nuk është një propagandist ukrainas apo një politikan në Kiev që përsërit mesazhe rutinë të kohës së luftës. Ai është një ekonomist rus nga ish-establishmenti akademik, tani një kritik i hapur i Kremlinit. Kur ai thotë se Putini tashmë ka marrë një vendim për Krimenë dhe po fillon ta zbatojë atë, kjo fjali nuk duhet të lexohet si lajm për një urdhër të nënshkruar për tërheqje. Pesha e saj qëndron në diagnozë. Lipsits po përshkruan një situatë në të cilën Moska zyrtarisht e mban Krimenë, por e ka gjithnjë e më të vështirë ta mbajë atë si një vend normal të jetës së përditshme, furnizimit, logjistikës ushtarake dhe sigurisë politike.Reklamë
Shteti rus e shndërroi Krimenë në një simbol të madh politik. Ukraina tani po e kthen atë në realitetin e infrastrukturës. E ka goditur Krimenë në thellësi të pushtimit. Tani është e qartë se sa pak vlen flamuri rus pasi kabllot, tankerët dhe rrugët pas tij fillojnë të dështojnë. Qeveria e Putinit nuk do ta pranojë se po e braktis Krimenë. Duke vepruar kështu, Putini do të pranonte se simboli i fitores së tij më të madhe po bëhet vendi i disfatës së tij. Dhe Kremlini nuk flet gjuhën e disfatës; ai flet gjuhën e vonesës, mashtrimit, heshtjes, improvizimit dhe fajësimit. Megjithatë, regjimet nuk humbasin territore vetëm kur ia shpallin publikut. Së pari, ata humbasin aftësinë për t’i mbajtur ato në një mënyrë normale. Ata humbasin logjistikën e besueshme. Ata humbasin lëvizjen e sigurt. Ata humbasin rutinën e përditshme civile. Ata humbasin besimin e popullsisë se shteti kontrollon atë që pretendon se kontrollon. Në Krime, ky proces po bëhet gjithnjë e më i dukshëm çdo ditë.
Krimea është më e rrezikshme për Putinin sesa territoret e tjera të pushtuara, sepse mban një vend të veçantë në sistemin e tij të pushtetit. Për vite me radhë, Kremlini e paraqiti Donbasin si një zonë konflikti dhe Khersonin dhe Zaporizhzhjen si pjesë të një fronti të hapur. Krimea duhej të ishte ndryshe: e qëndrueshme, solemne, e vendosur, e integruar, e pakthyeshme. Ishte themeli i legjitimitetit të Putinit pas Krimesë. Ajo mishëronte mesazhin se Rusia merr territor dhe e mban atë, pavarësisht kostos. Nëse Krimea bëhet përsëri një çështje, i gjithë ndërtimi i vitit 2014 fillon të çahet.
Kjo është arsyeja pse kjo është goditja më e rrezikshme për Moskën: Ukraina nuk po e sfidon Krimenë vetëm ligjërisht dhe historikisht, por gjithashtu po e bën atë të paqëndrueshme nga ana operative si prapavijë e sigurt e pushtimit rus të jugut. Krimea nuk është vetëm një trofe politik; është një platformë ushtarake. Furnizimet, karburanti, fuqia punëtore, pajisjet, komunikimet dhe komanda kalojnë përmes saj. Përmes saj, Rusia ushtron presion mbi Ukrainën jugore. Kur sulmet ukrainase godasin depot e karburantit, tragetet, lidhjet hekurudhore, sistemet e mbrojtjes ajrore dhe nyjet e energjisë, ato nuk po synojnë një simbol për hir të simbolizmit. Ata po çmontojnë aparatin që lejon që pushtimi të vazhdojë.
Këtu bëhet e dukshme pjekuria e strategjisë ukrainase. Kievit nuk i duhet ta çlirojë Krimenë me një lëvizje dramatike për të ndryshuar llogaritjen politike dhe ushtarake. Mjafton të rrisë koston e mbajtjes së Krimesë në një nivel që Kremlini nuk mund ta fshehë më. Mjafton ta shndërrojë Krimenë nga një prapavijë e sigurt në një hapësirë ekspozimi të vazhdueshëm. Mjafton që administrata ruse të duhet të shpjegojë çdo ditë pse nuk ka karburant, pse po ndërpritet energjia, pse ka mungesa, pse ura po mbyllet, pse njerëzit presin në radhë dhe pse gadishulli, dikur i paraqitur si parajsa e triumfit rus, po fillon të funksionojë si një zonë lufte.
Krimea e ka vënë Putinin në një pozicion nga i cili asnjë lëvizje nuk duket më si fitore. Një evakuim masiv do të ishte një pranim se Krimea nuk është e sigurt. Negocimi i korridoreve të sigurta do të ishte një pranim se Ukraina ka fjalën vendimtare në një hapësirë që Moska e quan të vetën. Kjo është arsyeja pse Putini zgjedh heshtjen: më mirë që njerëzit të gjejnë rrugën e tyre për të dalë nga Krimea sesa që Rusia të pranojë publikisht se nuk mund t’i mbrojë më ata atje. Kremlini së pari do ta copëtojë krizën në një varg justifikimesh të vogla. Një dështim do të jetë teknik, një tjetër rezultat i sabotimit, një i tretë faji i administratës lokale, një i katërt një provokim ukrainas. Kështu shtyhet gjithmonë disfata në Rusi poshtë nëpër radhët burokratike, sa më larg Putinit të shkojë.
Por njerëzit në Krime nuk jetojnë në një studio televizive. Ata e matin fuqinë nga fakti nëse mund të furnizohen me karburant, të ndezin dritat, të kalojnë urën dhe t’i shpëtojnë familjet e tyre nga rreziku. Kur shteti kërkon besnikëri dhe ofron vetëm pritje, frikë dhe improvizim në këmbim, atëherë pas fjalëve madhështore për “Krimenë ruse” shfaqet një e vërtetë shumë më e thjeshtë: Moska mori gadishullin, por nuk di më si ta mbrojë as mitin që ndërtoi atje. Për ukrainasit, Krimea është shumë më tepër sesa një pikë në një hartë negociuese. Është pjesë e shtetit të kapur nga dhuna, një hapësirë ku Rusia për vite me radhë u përpoq të ndryshonte demografinë, identitetin, ligjin, arsimin, aparatin e sigurisë dhe kujtesën. Për Ukrainën, heqja dorë nga Krimea do të thoshte dhënien në mënyrë retroaktive të krimit të vitit 2014 të së drejtës për të vazhduar. Çdo lëshim në Krime do të dërgonte mesazhin se agresioni ia vlen nëse zgjat mjaftueshëm. Çdo njohje e kontrollit rus do t’u jepte agresorëve të ardhshëm lejen për të përsëritur të njëjtën formulë: pushtojeni, militarizojeni, prisni që bota të lodhet, pastaj kërkoni që krimi të quhet realitet.
Perëndimi duhet ta kuptojë këtë pa e mashtruar veten. Krimea nuk do të çlirohet me fjalë të bukura dhe Putini nuk do ta dorëzojë trofeun e tij më të vlefshëm sepse është nën presion nga argumentet morale. Por është gabim ta trajtosh Krimenë si një fakt të fiksuar thjesht sepse Rusia ende e mban atë. Ky është gabimi i vjetër i rehatisë perëndimore: ngatërrimi i kontrollit aktual me forcën e përhershme. Nëse Moska po e ka gjithnjë e më të vështirë të furnizojë, mbrojë dhe justifikojë politikisht Krimenë, atëherë është absurde t’i kërkosh Ukrainës ta shndërrojë atë dobësi ruse në një të drejtë ruse.
Çdo propozim paqeje që ia jep Krimenë Moskës që në fillim do të shpërblente agresionin në momentin që kostoja e tij po rritet. Kjo nuk do të ishte diplomaci; do të ishte kapitullim ndaj një miti që tashmë po shembet në terren. Kryeqytetet perëndimore nuk duhet të presin për një “moment të favorshëm” për Krimenë, sepse Ukraina tashmë po e krijon atë. Krimea nuk është një pikë e ngrirë në hartë, por një dobësi ruse që bëhet më e kushtueshme për t’u ruajtur me çdo sulm të ri.
Nëse Perëndimi fillon ta trajtojë Krimenë si pronë të përhershme ruse tani, kjo nuk do të tregojë realizëm. Do të tregojë se është gati ta nxjerrë Putinin nga telashet në momentin kur Ukraina më në fund po e detyron atë të paguajë çmimin për agresionin e tij.
Dobësia më e madhe në historinë e Putinit për Krimenë qëndron në vetë natyrën e premtimit. Ai nuk u tha rusëve se Krimea ishte një zonë ushtarake e pushtuar përkohësisht. Ai u tha atyre se Krimea ishte kthyer përgjithmonë. Nuk ka tërheqje pa dhimbje nga një fjali e tillë. Çdo mungesë, çdo ndërprerje, çdo urë e mbyllur, çdo linjë karburanti, çdo kolonë makinash që shkojnë drejt daljes e minojnë atë fjali më shumë sesa mund ta bënin ndonjëherë qindra dënime diplomatike.
Kjo është arsyeja pse vlerësimi i Lipsits shkon drejt e në thelb të çështjes. Putini mund të mos largohet nga Krimea me një pranim të qartë të humbjes. Mund të mos ketë një fjalim të rëndësishëm, asnjë datë të caktuar, asnjë evakuim zyrtar dhe asnjë fjalim dramatik drejtuar kombit. Braktisja e Krimesë nga ana e tij mund të fillojë shumë më qetësisht: përmes humbjes së sigurisë, ndërprerjeve të furnizimit, rritjes së kostove të kontrollit, fluturimeve civile, panikut administrativ dhe propagandës që nuk mund ta fshehë më frikën e përditshme.
Krimea kishte për qëllim të provonte se Putini mund të rishkruante historinë dhe ta detyronte botën të përshtatej. Sot, Krimea tregon gjithnjë e më shumë kufijtë e asaj fuqie. Territori i pushtuar nga dhuna kërkon dhunë të vazhdueshme, para të vazhdueshme, logjistikë të vazhdueshme, gënjeshtër të vazhdueshme dhe frikë të vazhdueshme. Ukraina ka arritur ta kthejë atë faturë në Moskë. Kjo është arsyeja pse Krimea nuk është më vetëm një simbol i agresionit rus. Ajo është bërë vendi ku kostoja, cenueshmëria dhe toksiciteti politik i atij agresioni janë të dukshme për njeriun që e bëri atë themelin e sundimit të tij.
Putini e shndërroi Krimenë në legjendën e tij. Ukraina po e shndërron atë në problemin e tij më të madh.
Dr. Orhan Dragash është një ekspert serb për sigurinë dhe marrëdhëniet ndërkombëtare.
