Hungaria ka publikuar dosje nga policia e saj sekrete e epokës komuniste, duke zbuluar identitetin e rreth 60,000 personave të rekrutuar nga autoritetet komuniste si informatorë. Qeveria thotë se publikimi do ta ndihmojë shoqërinë hungareze të përballet me traumën e 45 viteve të sundimit komunist, raporton BBC .
Vendimi ka shkaktuar reagime të ndara. Kritikët thonë se dokumentet u publikuan shumë vonë, janë të paplota dhe mund të shkaktojnë konflikte të reja dhe të mërzisin më tej familjet e atyre që përmenden në dosje.
Data e publikimit u zgjodh simbolikisht. Në këtë ditë, më 4 nëntor 1956, tanket sovjetike hynë në Budapest dhe qytete të tjera hungareze për të shtypur revolucionin kundër sundimit komunist.
Shumë familje tani do të përballen me informacion të vështirë
“U kërkoj të gjithëve ta trajtojnë këtë publikim të shumëpritur të dokumenteve me dinjitet dhe humanizëm”, u tha Kryeministri Péter Magyar gazetarëve në Arkivin Shtetëror në Budapest. “Shumë familje tani do të përballen me informacione të vështira, shpesh të lidhura me një anëtar të ndjerë të familjes. Është e pamundur të përballesh me traumën pa folur dhe pa bërë pyetje”, tha Magyar.
Hapja e arkivave ishte një nga premtimet kryesore të fushatës së tij zgjedhore, pas së cilës ai fitoi me shumicë dërrmuese në zgjedhjet parlamentare në prill. Magjari e paraqiti vendimin si përmbushje të premtimeve të bëra në vitin 1989 nga njerëzit përgjegjës për përmbysjen e sundimit komunist në Hungari.
Gjatë dekadave të fundit, qeveri të ndryshme hungareze kanë shqyrtuar hapjen e arkivave, por asnjëra nuk e ka bërë këtë. Këto kanë përfshirë qeveri konservatore, socialiste-liberale dhe qeveri të udhëhequra nga Fidesz.
Që nga viti 1998, qytetarët kanë qenë në gjendje të kërkojnë qasje në dosjet e tyre, ndërsa historianët kanë qenë në gjendje të hulumtojnë dosjet e të tjerëve. Megjithatë, shumë emra janë fshirë dhe disa dokumente janë ruajtur nga shërbimet e sigurisë që vazhduan të vepronin pas rënies së komunizmit.
Çfarë mund të gjendet në dokumentet e publikuara?
Gjatë 36 viteve të fundit, informacioni nga dosjet shpesh është bërë publik dhe disa qeveri i kanë përdorur ato për të dëmtuar kundërshtarët politikë. Shumë dokumente u shkatërruan gjithashtu në fund të viteve 1980, ndërsa Partia Komuniste humbi gradualisht pushtetin.
Që nga sot, emrat dhe të dhënat personale të rreth 60,000 personave të punësuar si informatorë nga shërbimet sekrete komuniste janë të disponueshme në faqen e internetit nyöztötaktak.hu . Dosjet individuale në përgjithësi përmbajnë emrin dhe mbiemrin e vërtetë të informatorit, emrin e tij sekret, datën e lindjes, adresën dhe emrin e nënës.
Dokumentet përmbajnë gjithashtu informacione rreth arsyes pse personi pranoi të bashkëpunonte me policinë sekrete, d.m.th. nëse e bëri këtë vullnetarisht, nën presion apo për shkak të shantazhit. Jepet edhe emri i oficerit të policisë sekrete që udhëhoqi informatorin. Grupi i dytë i dokumenteve, i njohur si dosjet B, aktualisht është duke u dixhitalizuar dhe do të publikohet më 25 shkurt.
Këto dokumente do të ofrojnë shumë më tepër detaje rreth mënyrës se si rekrutoheshin njerëzit dhe sa i vlefshëm ishte informacioni që ata jepnin për policinë sekrete.
Disa u bënë informatorë për shkak të shantazhit dhe kërcënimeve.
Është vlerësuar se shërbimet sekrete hungareze rekrutuan midis 150,000 dhe 160,000 informatorë midis dhjetorit 1944 dhe shkurtit 1990. Shumë prej tyre nuk bashkëpunuan vullnetarisht. Policia sekrete i shantazhoi me kërcënime se do të humbisnin vendet e tyre të punës, arsimin ose aksesin në ilaçe. Disa u kërcënuan gjithashtu me publikimin e informacionit në lidhje me jetën e tyre seksuale ose varësitë.
Informacione të tilla personale të ndjeshme do të hiqen nga dokumentet që po publikohen tani. Disa kritikë besojnë se publiku mund të nxitohet të gjykojë njerëzit, emrat e të cilëve shfaqen në dosje, pa kuptuar rrethanat në të cilat ata kanë rënë dakord të bashkëpunojnë me policinë sekrete.
Historiani Krisztián Ungváry, i cili prej vitesh ka mbrojtur hapjen e plotë të arkivave, beson se qytetarët kanë të drejtë të dinë se çfarë të dhënash ka mbledhur shteti rreth tyre. Sipas mendimit të tij, qasja në informacione të tilla nuk duhet të varet nga vendimet e politikanëve në pushtet.
Nga ana tjetër, historiania dhe eurodeputetja Zsuzsanna Borvendég nga partia e ekstremit të djathtë Atdheu Ynë kundërshton mënyrën se si u publikuan dokumentet. “Në shumicën dërrmuese të raporteve të ruajtura të informatorëve, nuk është as e mundur të përcaktohet identiteti i informatorit, e lëre më motivet e tij”, tha Borvendég.
Në një deklaratë për mediat hungareze, ajo paralajmëroi se publikimi i emrave pa një shpjegim të plotë të rrethanave në të cilat u rekrutuan personat dhe çfarë bënë ata për policinë sekrete mund ta mashtronte publikun.
