Lëvizja me bazë në Rusi “Unifikimi dhe Ringjallja Ruso-Sllave” (RUSOV) mban kontakte me grupet e ekstremit të djathtë në Serbi dhe Bosnjë, dhe udhëheqësi i lëvizjes, Andrei Rodionov, ka vizituar Ballkanin në shumë raste. Cilat janë qëllimet dhe fushëveprimi i këtij bashkëpunimi?
Në prill, në kanalin Telegram të lëvizjes u publikua një fotografi që tregonte Velibor Zeković-in, një anëtar të parlamentit nga Partia Socialiste e Serbisë (SPS) në këshillin bashkiak te Vishegradit në Bosnjën lindore (pjesë e republikes serbe), duke pozuar në malin Zaglavak pranë Vishegradit me një flamur “RUSOV”.
Zekoviç shoqërohet nga Zheljko Gjuroviç, i cili rreth dhjetë vjet më parë pretendonte të ishte kreu i degës serbe të lëvizjes gjithë-ruse “Fronti i Kosovës”. Autoritetet ukrainase e kanë përfshirë këtë grup në listën e tyre të organizatave që rekrutojnë dhe dërgojnë njerëz nga vendet e Ballkanit për të luftuar në anën ruse në Ukrainë. Mënga e xhaketës së Gjuroviçit ka gjithashtu një emblemë me simbolin “RUSOV”.
Velibor Zhekoviq dhe Zheljko Djuroviq shfaqin flamurin e lëvizjes RUSOV.
Mbishkrimi i fotografisë thotë se Zekovic dhe Djurovic janë “aleatë serbë të lëvizjes” dhe se ata po qëndrojnë te “kryqi përkujtimor ku në vitin 1993 vullnetarët rusë luftuan dhe derdhën gjak krah për krah me serbët për Bosnjën serbe”.
As Velibor Zekoviq, as Zheljko Djuroviq dhe as lëvizja RUSOV nuk iu përgjigjën thirrjeve dhe mesazheve të Radios Evropa e Lirë/Radio Liberty për të kërkuar koment. Partia Socialiste e Serbisë gjithashtu nuk iu përgjigj një komenti në lidhje me fotografinë.
Politika boshnjake dhe e djathta ruse
“Paradoksi është se partitë që nominalisht e quajnë veten socialiste po i joshin organizatat e krahut të djathtë”, thotë Djorđe Vujatoviq , një gazetar me bazë në Banja Luka, i cili mbulon ndikimin e huaj në Bosnje dhe Hercegovinë. Sipas tij, kontaktet midis politikanëve nga Republika Srpska dhe grupeve ruse të ekstremit të djathtë nuk janë përjashtim, por rregull.
“Në të kaluarën ka pasur raste ku zyrtarë dhe zyrtarë të lartë [serbë të Bosnjës] kanë marrë pjesë në evente që përfshinin Aleksandar Zaldostanov (‘Kirurgun’), udhëheqësin e klubit rus të motorçiklistëve ‘Ujqërit e Natës’, i cili është në listën e zezë të SHBA-së”, thotë Vujatović, duke theksuar: “Establishmenti politik kryesor [i Republikës Srpska] është i lidhur me Federatën Ruse.”
Në të njëjtën kohë, opinioni publik në republikë është kryesisht në favor të politikave të Vladimir Putinit. “Politikanët e kanë kuptuar se kjo është e dobishme për fitimin e pushtetit dhe të gjithë po hipin në valën e këtij populizmi, duke i nxjerrë në pah lidhjet historike me Rusinë, pansllavizmin dhe ortodoksinë si faktorë unifikues”, vëren Vujatovic.
Nga ana tjetër, kjo përkon me dëshirën e të djathtës ekstreme ruse për të përhapur idetë e tyre përtej kufijve të Rusisë. “Ballkani, falë lidhjeve historike, është hapësira më e mirë për këtë aktivitet”, beson burimi i Radio Liberty.
Në njërën anë të frontit
Zekovic dhe Djurovic shpalosën flamurin e organizatës ruse pranë një kryqi të improvizuar të bërë nga predha bosh të granatahedhësve, në vendin ku luftëtarët e Republika Srpska dhe vullnetarët rusë vepronin gjatë Luftes ne BH në vitet 1990.
Për shumë vite, shoqatat e veteranëve nga Republika Srpska kanë organizuar festimin e “Ditës së Vullnetarëve Rusë”. Ndryshe nga vitet e kaluara, këtë vit, autoritetet qendrore boshnjake ua ndaluan vullnetarëve hyrjen në Bosnjë dhe Hercegovinë. Prandaj, në këtë aktivitet morën pjesë përfaqësues të shoqatave të veteranëve nga Republika Srpska dhe të afërm të vullnetarëve nga Rusia.
Midis atyre që iu ndalua hyrja në Ukrainë ishte Oleksandr Kravchenko, themeluesi i Frontit të Kosovës, një organizatë e lidhur me Zheljko Djurovi1. Kjo organizatë ishte aktive edhe para pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia, gjatë konfliktit në Donbas. Autoritetet ukrainase e kanë përfshirë Frontin e Kosovës në një listë të organizatave që rekrutojnë vullnetarë në Ballkan, megjithëse Kravchenko e mohoi më parë këtë në një intervistë me Radio Liberty.
Gjorgje Vujatoviq beson se kontaktet midis zyrtarëve rusë dhe serbë nuk paraqesin ndonjë shqetësim të veçantë për sigurinë e brendshme të Bosnjës dhe Hercegovinës. Megjithatë, ai thekson se shteti rrallë vendos sanksione ndaj qytetarëve që marrin pjesë në operacione luftarake jashtë vendit. “Udhëtimi në teatrot e huaja të operacioneve ushtarake është i dënueshëm, por shteti nuk reagon, pjesërisht sepse disa prej këtyre individëve kanë marrë shtetësinë ruse”, thotë Vujatović.
Numri i saktë i qytetarëve boshnjakë dhe hercegovinanë që kanë shkuar në frontin e Ukrainës si mercenarë është i panjohur, por në vitin 2025, Europol raportoi se midis qindra anëtarëve të identifikuar të PMC-ve ruse Wagner dhe Redut, kishte qytetarë të Bosnjës dhe Hercegovinës, pa dhënë detaje të mëtejshme.
Një nga figurat më famëkeqe është Davor Savičić, një serb i Bosnjës i cili mban gradën e kolonelit në Drejtorinë Kryesore të Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura Ruse (më i njohur si GRU). Autoritetet ukrainase kanë hapur një çështje penale kundër tij me akuzën për krime lufte.
