Republika e Nagorno-Karabakut, e shpallur më shumë se 30 vjet më parë nga armenët etnikë në territorin e ish Rajonit Autonom Sovjetik të Nagorno-Karabakut të Azerbajxhanit dhe e pa njohur nga asnjë vend në botë, zyrtarisht pushoi së ekzistuari më 1 janar 2024. Presidenti i fundit i republikës, Samvel Shahramanyan, nënshkroi një dekret për këtë në shtator të vitit të kaluar, pasi Azerbajxhani, si rezultat i një operacioni ushtarak, vendosi kontrollin mbi të gjithë territorin e rajonit.
Dekreti urdhëroi “shpërbërjen e të gjitha institucioneve dhe organizatave shtetërore nën varësinë e tyre departamentale deri më 1 janar 2024”, dhe gjithashtu deklaroi se “Republika e Nagorno-Karabakh (Artsakh) pushon së ekzistuari”.
Pjesa më e madhe e Nagorno-Karabakut, e njohur nga komuniteti ndërkombëtar si territor i Azerbajxhanit, ka qenë nën kontrollin e autoriteteve të republikës së vetëshpallur për më shumë se 30 vjet. Baku rifitoi kontrollin mbi një pjesë të territorit si rezultat i luftës në vjeshtën e vitit 2020. Më 19 shtator 2023, Azerbajxhani nisi një ofensivë të re dhe të nesërmen formacionet armene në fakt kapitulluan. Shumica dërrmuese e banorëve armenë të rajonit, më shumë se 100 mijë njerëz, nga frika e raprezaljeve nga autoritetet e Azerbajxhanit, u nisën për në Armeni. I gjithë territori i Nagorno-Karabakut ra nën kontrollin e Azerbajxhanit.
Në të njëjtën kohë, personeli ushtarak rus është ende i stacionuar në rajon. Udhëheqësit e Armenisë, Azerbajxhanit dhe Rusisë ranë dakord për vendosjen e trupave paqeruajtëse në vjeshtën e vitit 2020. Që nga fillimi i ofensivës së Azerbajxhanit në shtator të vitit të kaluar, ushtria ruse nuk ka ndërhyrë në luftime, por dyshohet se ka lehtësuar largimin e banorëve të gatshëm të rajonit për në Armeni. Moska tha se vetë Armenia e njohu Karabakun si territor të Azerbajxhanit, kështu që thirrjet ndaj Rusisë në lidhje me pasivitetin e ushtrisë së saj janë të papërshtatshme.
Shumica e ish-udhëheqësve të republikës së vetëshpallur, duke përfshirë tre ish-presidentë, si dhe ish-ministrin e shtetit, miliarderi dhe ish-shtetas rus Ruben Vardanyan, u arrestuan nga autoritetet e Azerbajxhanit dhe mbeten pas hekurave. Ndaj tyre ende nuk ka pasur një proces gjyqësor.
