Prej një viti ka hyrë në fuqi një ligj që ndalon punën e fëmijëve dhe shkatërrimin e mjedisit nga kompanitë e huaja të dërgesave të kompanive gjermane. Cilat janë rezultatet?
Çokollata është një histori veçanërisht e hidhur: korrja e pemëve të kakaos në rajonet e nxehta dhe të lagështa të Afrikës Perëndimore është një punë në të cilën familje të tëra – së bashku me fëmijët e tyre – punojnë me paga të vogla. Në të njëjtën kohë, ka shumë organizata dhe shoqata, duke përfshirë Kombet e Bashkuara, të cilat mbrojnë që fëmijët kudo në botë të shkojnë në shkolla dhe të mos punojnë. Realiteti, megjithatë, është ende i ndryshëm.
Gazetarët nga CBS amerikane dhe SRF zvicerane konstatuan se çokollatat e kompanive “Mars” dhe “Lindt&Sprüngli” prodhohen kryesisht nga kokrrat e kakaos që vijnë nga Gana, pas Bregut të Fildishtë, eksportuesi kryesor i kokrrave të kakaos në botë. Dhe dihet se në Ganë rreth 700,000 fëmijë dhe të mitur punojnë në korrjen e kakaos.
Nuk është shumë ndryshe me një mori produktesh të tjera që gjenden në dyqanet tona. Organizata joqeveritare humanitare “Oxfam” akuzon edhe zinxhirët gjermanë të shitjes me pakicë si “Edeka” dhe “Rewe” se nuk i kushtojnë fare rëndësi nëse vendi i origjinës respekton të drejtat e njeriut dhe kujdeset për mjedisin. Një hetim i përbashkët i gazetarëve të shërbimeve publike gjermane NDR, WDR dhe gazetës “Zdeutsche Zeitung” zbulon, për shembull, se ka prodhues të pjesëve të automjeteve që furnizojnë BMW-në dhe ndotin rëndë mjedisin pa u ndëshkuar.
Përgjegjësia nuk ndalet te dera e fabrikës
E gjithë kjo ka qenë e njohur për një kohë të gjatë, por konsumatorët – si dhe prodhuesit dhe zinxhirët e shitjes me pakicë – para së gjithash shikojnë çmimin dhe nuk mendojnë se çfarë mund të thotë kur diçka është jashtëzakonisht e lirë. Në Gjermani, pra, nga fillimi i vitit 2023, i ashtuquajturi “Akti i zinxhirit të furnizimit” kërkon që kompanitë të “detyrojnë të zgjedhin me kujdes” kompanitë nga të cilat do të blejnë mallra dhe pjesë jashtë vendit.
“Ky detyrim vlen për fushën e tyre të biznesit, për sjelljen e partnerëve të biznesit dhe për sjelljen e furnitorëve të mëtejshëm (të ndërmjetëm). Kështu, përgjegjësia e kompanisë nuk përfundon në derën e fabrikës, por vlen për të gjithë zinxhirin e furnizimit”, thuhet në ligj.
Ministrja gjermane e Zhvillimit Svenja Schulze (SPD) vlerëson se ligji ka dhënë rezultate “edhe sepse sindikatat tani janë marrë më seriozisht, sepse janë futur vendet ku mund të parashtrohen ankesat dhe sepse diçka ka lëvizur kur bëhet fjalë për kushtet e punës në ato vende. Të gjitha këto i dëgjojmë nga shumë vende me të cilat bashkëpunojmë”, thotë ministri.
“Babai” i atij ligji është ministri aktual gjerman i Punës Hubertus Heil (SPD). Ai thotë se ndërkohë që ka ende rezistencë, ka edhe kompani që punësojnë “sepse nuk duan të ekspozohen në polin e turpit”. Ministri shprehet i kënaqur edhe me faktin se ky ligj gjerman ishte model për direktivën e Bashkimit Evropian, e cila me gjasë do të marrë dritën jeshile që në prill.
Evropa është edhe më e rreptë se Gjermania
Për më tepër, rregullorja e Bashkimit Evropian do të jetë edhe më e rreptë se ligji gjerman. Në atë ligj, Gjermania kufizohet vetëm për kompanitë me më shumë se 1000 punonjës dhe rregullorja e BE-së do të zbatohet edhe për ato me më shumë se 500 punonjës. Në Gjermani, kontrolli i zbatimit të ligjit i është besuar Zyrës Shtetërore për Mbikëqyrjen e Ekonomisë dhe Eksportit (BAFA), e cila normalisht mbikëqyr edhe eksportin e armëve dhe mënyrën se si shpenzohen paratë për zhvillimin jashtë vendit.
Megjithatë, ka pasur mjaft ankesa gjatë vitit të kaluar, por ende nuk ka penalitete ndaj kompanive që shkelin ligjin, as nuk është e mundur një çështje gjyqësore, ankohet Finn Schuft nga shoqata “Germanwatch”.
Rregullorja evropiane është gjithashtu e ndryshme këtu. Ai hap mundësinë e një padie penale kundër një kompanie që shkel të drejtat e njeriut dhe të fëmijëve ose rrezikon mjedisin. Megjithatë, këtu ka një problem: të gjithë e dimë shumë mirë se si funksionojnë strukturat e BE-së dhe ka shumë mundësi që të kalojnë disa vite para se kjo rregullore të bëhet detyrim për të gjitha kompanitë në BE.
Ndërkohë, ligji kombëtar të paktën do të zbatohet në Gjermani, megjithëse Shoqata e Industrisë Gjermane (BDI) gjen kundërshtime edhe atje. Kryetari i Shoqatës, Siegfried Russwurm, paralajmëron se “janë shfaqur shumë pasoja negative dhe të padëshiruara” në zbatimin e ligjit dhe se është vënë re “një barrë e madhe burokratike”. Ka shumë letra, shumë konfirmime dhe dihet gjithashtu se “letra duron gjithçka”: kur një dërgues diku larg në botë garanton me shkrim se nuk i shfrytëzon fëmijët dhe nuk rrezikon mjedisin. kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ai me të vërtetë nuk e bën.
