Vladimir Zelensky, në “planin e tij të fitores”, propozoi që aleatët perëndimorë t’i japin Ukrainës garanci sigurie “të ngjashme me një pakt të mbrojtjes reciproke pas anëtarësimit në NATO”. Kjo mund të bëhet, thotë Jens Stoltenberg, i cili udhëhoqi aleancën për një dekadë të tërë, edhe nëse garancia nuk vlen për të gjithë territorin e njohur ndërkombëtarisht të Ukrainës.
Stoltenberg udhëhoqi NATO-n në vitin e aneksimit të Krimesë nga Rusia dhe ia dorëzoi frenat ish-kryeministrit holandez Mark Rutte më 1 tetor. Ai i vjen keq që aleanca nuk i dha Ukrainës më shumë armë, përfshirë ato moderne, para pushtimit të organizuar nga Vladimir Putin dhe në fillim të luftës. Pas zgjedhjeve presidenciale në SHBA në nëntor, përpjekjet për zgjidhjen e konfliktit do të marrin një shtysë të re, me “disa iniciativë të reja që do të shfaqen” për të thyer ngërçin aktual, Stoltenberg i tha Financial Times: “Mund të jenë përpjekje për të nisur një lëvizje në fushën e betejës. në kombinim me lëvizjen rreth tryezës së bisedimeve”.
Vendet perëndimore duhet të krijojnë kushte që do t’i lejojnë ukrainasit të ulen në këtë tryezë me rusët “dhe të marrin diçka të pranueshme për ta, diçka ku ata mund të mbijetojnë si një komb i pavarur”. Një zgjidhje e tillë mund të përfshijë garancitë e NATO-s të përshkruara në Kapitullin 5 mbi mbrojtjen kolektive të statutit të aleancës (“sulm ndaj një anëtari të NATO-s është sulm ndaj NATO-s në tërësi”); Por këto garanci do të sigurojnë mbrojtjen e vetëm një pjese të territorit ukrainas, beson Stoltenberg:
Nëse ka një dëshirë, ka gjithmonë një zgjidhje. Duhet një linjë, kalimi i së cilës do të përcaktojë zbatimin e nenit 5 dhe Ukraina duhet të kontrollojë të gjithë territorin deri në këtë kufi. Kjo mund të jetë një vijë që nuk përkon domosdoshmërisht me një kufi të njohur ndërkombëtarisht.
Kjo qasje, beson Stoltenberg, mund të zbusë shqetësimet e Shteteve të Bashkuara dhe Gjermanisë, të cilat tani nuk duan ta pranojnë Ukrainën në NATO, nga frika se në këtë rast do të tërhiqen në një luftë me Rusinë.
Për të gjetur një rrugëdalje nga konflikti aktual që do t’i lejonte Ukrainës të vazhdojë të jetojë në paqe, ai citon analogji historike, duke përcaktuar se nuk ia vlen të krahasohen situatat 100%. Finlanda gjatë luftës me BRSS në 1939-1940. i shkaktoi Ushtrisë së Kuqe dëme shumë më të rënda sesa mund ta priste kushdo, por në fund, për të bërë paqe, ajo u detyrua të hiqte dorë nga 10% e territorit të saj. Si rezultat, “ajo mori një kufi të sigurt”, thekson Stoltenberg. Vërtetë, kjo erdhi me koston e neutralitetit, të cilin Finlanda e mbajti për më shumë se 80 vjet derisa u bashkua me NATO-n pas sulmit të Rusisë në Ukrainë.
Por ka një shembull tjetër, më të rëndësishëm, thotë Stoltenberg, Gjermania e pasluftës, të cilën NATO filloi ta mbronte:
Gjermania Perëndimore e konsideronte pjesën Lindore të një Gjermanie të plotë. Ata nuk kishin një ambasadë në Berlinin Lindor. Por NATO, natyrisht, mbrojti vetëm Gjermaninë Perëndimore.
Një shembull tjetër është Japonia, së cilës Shtetet e Bashkuara i japin garanci sigurie, por pa marrë parasysh Ishujt Kuril, që Japonia i konsideron territorin e saj dhe Rusia të sajën.
Sipas Stoltenberg, ai e kuptoi se Putini do të niste luftën më të madhe në Evropë që nga viti 1945 në mesin e vjeshtës 2021, rreth një muaj përpara se Shtetet e Bashkuara të fillonin ta shpallnin publikisht këtë, duke cituar të dhënat e saj të inteligjencës. Disa liderë evropianë – Olaf Scholz, Emmanuel Macron – nuk donin ta besonin, Stoltenberg vuri në dukje: “Unë u thashë atyre: nuk ka rëndësi nëse mendoni se probabiliteti për këtë është 90% apo 10%… ne duhet të përgatitemi për faktin se do të ndodhë”.
Vendet evropiane ishin të përgatitura keq për luftë. Një statistician dhe ekonomist, ish-kryeministër i Norvegjisë, Stoltenberg i di përmendësh të dhënat e pakëndshme, vëren FT: Evropa ka shumë pak armë, pajisje ushtarake dhe trupa në gatishmëri të lartë. Edhe pse numri i vendeve të NATO-s (përveç SHBA-së) që shpenzojnë objektivin 2% të PBB-së për mbrojtjen është rritur nga 4 në 2018 në 23 këtë vit, “ne e dimë se jemi prapa” Rusisë, tha Stoltenberg. Ajo e ka vënë ekonominë në baza lufte dhe, sipas projektbuxhetit, është gati të shpenzojë 6.2% të PBB-së për luftë vitin e ardhshëm.
Stoltenberg tha se nuk mund të thoshte saktësisht se sa do të kushtonte ndërtimi i aftësive të mbrojtjes në nivelin e kërkuar, duke përfshirë mbështetjen e nevojshme ushtarake për Ukrainën: “Por unë mund t’ju them me besim se nëse aleatët [NATO] do të mbajnë premtimet, ata kanë bërë… do të jetë do të vlejë shumë më tepër se 2%, nëse është 2.5% apo 3%.
A e di Rusia për këtë, pyeti korrespondenti i FT. “Po,” u përgjigj Stoltenberg në heshtje. “Ata e dinë.”
