Sateliti rus Kosmos 2553, që rrotullohet në skajin e hapësirës rreth Tokës, ka ngritur shqetësimet se Moska po zhvillon një platformë lëshimi në hapësirë për raketa, ndoshta edhe ato bërthamore, për të shkatërruar satelitët kryesorë. Zyrtarët amerikanë i thanë New York Times se ata besojnë se sateliti po teston komponentë për armët ruse hapësinore, ndërsa Komanda Hapësinore e SHBA-së monitoron aktivitetet e saj në baza ditore.
Sateliti u lëshua në një raketë Soyuz-2 nga Kozmodromi Plesetsk në shkurt 2022, disa ditë përpara se Vladimir Putin të dërgonte trupa në Ukrainë . Pas nisjes, ai u vendos në buzë të orbitës së ulët të Tokës (LEO) në një lartësi prej rreth 2000 kilometrash, në një zonë të quajtur brezi Van Allen, i cili është plot me rrezatim, i cili mund të dëmtojë komponentët e satelitit. Kjo ka ngritur dyshime tek ekspertët amerikanë të hapësirës, pasi kjo pjesë e orbitës zakonisht përdoret si “varrezë satelitore” – një vend ku shkojnë satelitët joaktivë.
Ministria ruse e Mbrojtjes deklaroi se “Kosmos 2553” është një satelit teknologjik i pajisur me instrumente për testim në kushte rrezatimi. Megjithatë, zyrtarët amerikanë dyshojnë se ajo është një platformë për armët e ardhshme hapësinore, me raporte se sateliti mund të mbante një kokë lufte bedel.
Frika për një garë armësh hapësinore është nxitur nga pretendimet se Rusia mund të zhvillojë armë bërthamore për të shkatërruar satelitët. Një armë e tillë anti-satelitore (ASAT) do të hidhej në orbitë dhe do të shpërthehej pranë satelitëve të armikut, duke i shkatërruar ata me një shpërthim ose puls elektromagnetik (EMP). Impulse të tilla mund të shkatërrojnë komponentët elektronikë të satelitëve dhe rrjeteve të komunikimit, sistemet GPS, sensorët ushtarakë dhe teknologjitë e tjera kryesore, duke e bërë jetën moderne në Tokë pothuajse të pamundur.
Një skenar përfshin shpërthimin e një pajisje bërthamore në orbitë. Kjo do të shkaktonte një EMP masive që do të prishte sistemet elektronike në sipërfaqen e Tokës. Një efekt i ngjashëm u vu re gjatë testit bërthamor Starfish Prime në vitin 1962, kur një shpërthim në orbitë në një lartësi prej 400 kilometrash dëmtoi sistemet elektrike në Hawaii, më shumë se 800 kilometra larg.
Vendosja e një arme të tillë do të shkelte Traktatin e Hapësirës së Jashtme të vitit 1967, i cili ndalon vendosjen e armëve bërthamore në hapësirë. Këtë vit, Rusia bllokoi një rezolutë të OKB-së që u bën thirrje të gjitha vendeve të parandalojnë një garë armësh hapësinore, duke shkaktuar shqetësim të mëtejshëm në Perëndim. Moska pretendon se rezoluta nuk ka shkuar aq larg sa duhet në ndalimin e të gjitha llojeve të armëve në hapësirë.
Mundësitë teknologjike
Rusia tashmë posedon disa sisteme hapësinore ushtarake, duke përfshirë armë bashkë-orbitale anti-satelitore dhe raketa direkte ASAT. Për shembull, në vitin 2021, Rusia shkatërroi satelitin e vet të zhdukur Cosmos 1408, duke krijuar një re prej mbi 1500 copë mbeturinash hapësinore që kërcënonin Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës dhe satelitët e tjerë.
Kina, nga ana tjetër, po zhvillon teknologji të sofistikuara hapësinore që mund të neutralizojnë pajisjet hapësinore perëndimore. Satelitët e tij Shijian 16 dhe Shijian 21 janë të pajisur me krahë robotikë që mund të “rrëmbejnë” satelitët e tjerë dhe t’i lëvizin ata në të ashtuquajturat “orbita të disponueshme”.
SHBA po zhvillon gjithashtu drone hapësinore si X-37B, të cilët mund të kryejnë misione sekrete në orbitë, duke përfshirë dërgimin e armëve. Zyrtarët amerikanë rrallë zbulojnë detajet e këtyre programeve, por ekspertët paralajmërojnë se çdo vend mund t’i përdorë këto teknologji për qëllime agresive.
Rreziqet e garës së armëve hapësinore
Shkatërrimi i një sateliti në orbitë mund të prodhojë mijëra pjesë të mbeturinave hapësinore që do të kërcënonin objekte të tjera hapësinore, përfshirë Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës. Përveç kësaj, vende të tilla si SHBA, Rusia dhe Kina posedojnë sisteme me bazë tokësore për të shkatërruar satelitët, duke përfshirë pajisjet lazer dhe elektromagnetike.
Ekspertët paralajmërojnë se zhvillimi dhe vendosja e armëve hapësinore, si sistemi hipotetik i bombardimit orbital (FOBS), mund të destabilizojë sigurinë ndërkombëtare dhe të shkaktojë një garë të pakontrolluar armësh. Ky sistem do të lejonte vendosjen e armëve bërthamore në orbitë të ulët, të cilat më pas do të niseshin drejt objektivave në Tokë me paralajmërim minimal.
Shqetësimi për të ardhmen
Edhe pse një armë e tillë është ende në fazën e zhvillimit, shqetësimet janë në rritje. Vetoja e Rusisë ndaj rezolutës së OKB-së dhe përparimet e Kinës në teknologjinë hapësinore tregojnë mundësinë e një përshkallëzimi të konflikteve në hapësirë. Komandanti i Forcave Ajrore Britanike Richard Knighton theksoi rëndësinë e hapësirës për sigurinë ekonomike dhe ushtarake, duke bërë thirrje për investime shtesë në teknologjitë hapësinore për të siguruar mbrojtjen e burimeve kryesore hapësinore.
Ndërsa gara e armëve hapësinore intensifikohet, komuniteti ndërkombëtar duhet të punojë për të forcuar rregulloren dhe për të zvogëluar rrezikun e militarizimit të hapësirës.
