VETËM shtatë vende përmbushën standardet e cilësisë së ajrit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH) vitin e kaluar, tregojnë të dhënat e publikuara sot, me studiuesit që paralajmërojnë se lufta kundër smogut do të bëhet më e vështirë pasi Shtetet e Bashkuara të pezullojnë përpjekjet e saj të monitorimit global.
Çadi dhe Bangladeshi ishin vendet më të ndotura në botë në vitin 2024, me nivele mesatare të smogut më shumë se 15 herë më të larta se udhëzimet e Organizatës Botërore të Shëndetësisë, sipas të dhënave të mbledhura nga kompania zvicerane e monitorimit të cilësisë së ajrit IQAir.
Vetëm Australia, Zelanda e Re, Bahamas, Barbados, Grenada, Estonia dhe Islanda përmbushën standardet e cilësisë së ajrit, tha IQAir.
“Fotografia nuk është e plotë”
Një boshllëk i madh i të dhënave, veçanërisht për Azinë dhe Afrikën, po turbullon pamjen globale dhe shumë vende në zhvillim janë mbështetur në sensorët e cilësisë së ajrit të instaluar në ndërtesat e ambasadës dhe konsullatës amerikane për të monitoruar nivelet e smogut.
Megjithatë, Departamenti i Shtetit kohët e fundit e përfundoi atë program, duke përmendur kursimet e buxhetit dhe më shumë se 17 vjet të dhëna u hoqën javën e kaluar nga faqja zyrtare e monitorimit të cilësisë së ajrit të qeverisë së SHBA, airnow.gov, duke përfshirë leximet e mbledhura në Çad.
“Shumica e vendeve kanë pak burime të tjera të dhënash, por kjo do të ndikojë ndjeshëm në Afrikë, pasi këto kanë qenë shpesh të vetmet burime të të dhënave të disponueshme publikisht të monitorimit të cilësisë së ajrit në kohë reale,” tha Christi Chester-Schroeder, drejtuesi i shkencës për cilësinë e ajrit në IQAir.
Të dhënat e paqarta rezultuan që Çadi të hiqej nga lista e IQAir për vitin 2023, por vendi u rendit si vendi më i ndotur në vitin 2022, i goditur nga pluhuri i Saharasë si dhe djegia e pakontrolluar e të korrave.
Përqendrimi mesatar i grimcave të vogla dhe të rrezikshme në ajër të njohur si PM2.5 arriti në 9.8 mikrogram për metër kub vitin e kaluar në vend, pak më i lartë se në vitin 2022.
OBSH rekomandon nivele jo më shumë se 5 mg, një standard që vetëm 17 përqind e qyteteve e përmbushën vitin e kaluar.
India, e pesta në renditjen e smogut pas Çadit, Bangladeshit, Pakistanit dhe Republikës Demokratike të Kongos, pa vlerën mesatare të PM2.5 të rënë me shtatë për qind në vit në 50.6 mg.
12 nga 20 qytetet më të ndotura janë në Indi
Por India është shtëpia e 12 nga 20 qytetet më të ndotura në botë, me Byrnihat në verilindjen shumë të industrializuar të vendit, që vjen e para me një nivel mesatar PM2.5 prej 128 mg.
Ndryshimet klimatike po luajnë një rol në rritje në rritjen e ndotjes, paralajmëron Chester-Schroeder, me temperaturat më të larta që shkaktojnë zjarre pyjore më intensive dhe më afatgjata që kanë përfshirë pjesë të Azisë Juglindore dhe Amerikës së Jugut.
Christa Hasenkopf, drejtore e programit të ajrit të pastër në Institutin e Politikave të Energjisë të Universitetit të Çikagos (EPIC), tha se të paktën 34 vende do të humbasin aksesin në të dhënat e besueshme të ndotjes pas mbylljes së programit amerikan.
Programi i Departamentit të Shtetit ka rezultuar në përmirësimin e cilësisë së ajrit në qytetet ku janë instaluar monitorët, duke zgjatur jetëgjatësinë dhe madje duke reduktuar pagesën e rrezikut për diplomatët amerikanë, që do të thotë se ka paguar vetë, tha Hasenkopf.
“Është një goditje e madhe për përpjekjet për cilësinë e ajrit në mbarë botën,” shtoi ajo.
