BE-ja i ka paguar mbi 200 miliardë euro Rusisë për energji që nga viti 2022. Ndalimet e lëndëve djegëse fosile janë në proces, por varësia nga energjia bërthamore mbetet një sfidë e kushtueshme.
Bashkimi Evropian po lëviz për t’i dhënë fund të gjitha importeve të lëndëve djegëse fosile nga Rusia , si pjesë e përpjekjeve të tij për të prerë lidhjet ekonomike pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Moska. Megjithatë, që nga fillimi i pushtimit, vendet e BE-së i kanë paguar më shumë se 200 miliardë euro (232 miliardë dollarë) Rusisë për furnizime me energji .
Importet e qymyrit dhe naftës janë tashmë të ndaluara sipas sanksioneve të BE-së, dhe importet e gazit planifikohen të hiqen gradualisht deri në vitin 2027.
Këtë javë, Komisioni Evropian pritet të prezantojë masa të reja ligjore që synojnë ndalimin e të gjitha importeve të lëndëve djegëse fosile nga Rusia, duke përfshirë naftën, gazin dhe qymyrin. Megjithatë, çështja më komplekse e varësisë së Evropës nga teknologjia bërthamore ruse është shtyrë.
Sipas Financial Times , Rusia fitoi 22 miliardë euro nga vendet e BE-së vetëm në vitin 2024, duke përfshirë rreth 700 milionë euro (811 milionë dollarë) nga karburanti bërthamor. Ndërsa energjia bërthamore përbën një pjesë më të vogël të importeve totale të energjisë, dhënia fund e varësisë nga furnizimet bërthamore ruse është një sfidë shumë më e vështirë sesa prerja e karburanteve fosile.
BE-ja operon 101 reaktorë bërthamorë, nga të cilët 19 përdorin teknologjinë VVER të projektuar nga Bashkimi Sovjetik – më të varurit nga karburanti, pjesët rezervë dhe mbështetja teknike ruse. Rreth 20% deri në 25% e uraniumit të përdorur në BE vjen gjithashtu nga Rusia.
«Teknikisht, zinxhiri i furnizimit me uranium është shumë kompleks», tha një ekspert i energjisë. Prandaj, do të ishte i nevojshëm një heqje graduale e tij, tha ai.
Zyrtarët e BE-së thonë se blloku synon të ndalojë importimin e teknologjisë bërthamore ruse deri në vitet 2030. Por dokumentet zyrtare tregojnë se kjo do të kërkojë të paktën 241 miliardë euro (279 miliardë dollarë) investime për të ndërtuar një zinxhir evropian të furnizimit me karburant bërthamor.
Ministrat e energjisë të BE-së do ta diskutojnë këtë çështje në një takim të posaçëm të hënën, duke u përqendruar në të ardhmen e energjisë bërthamore dhe investimet e nevojshme për të zvogëluar varësinë ruse.
Megjithatë, zëvendësimi i pozicionit dominues të Rusisë në tregun bërthamor do të jetë një sfidë e madhe.
“Rosatom është një nga kompanitë më të mëdha në të gjithë sektorët e energjisë bërthamore”, tha një ekspert i industrisë bërthamore për Financial Times.
Raportet e mëparshme kanë thënë se sanksionet e BE-së kanë pasur ndikim të kufizuar deri më tani. Në fakt, Rusia mund të fitojë më shumë nga eksportimi i energjisë në BE në vitin 2025 sesa BE-ja planifikon të shpenzojë për ndihmë ushtarake për Ukrainën.
