Në vitet e fundit, turizmi ka pësuar një transformim të rëndësishëm. Turizmi masiv, i cili shënoi fundin e shekullit të 20-të dhe fillimin e shekullit të 21-të, përballet me sfida të shumta – nga destinacionet e mbipopulluara deri te pasojat mjedisore të udhëtimeve të tepërta. Në përgjigje të kësaj, termi “jo-turizëm” po përmendet gjithnjë e më shumë si një paradigmë e re në mënyrën se si njerëzit e eksplorojnë botën.
Jo-turizmi i referohet një forme udhëtimi që sfidon modelet e vendosura të turizmit masiv. Në vend që të vizitojnë atraksionet më të njohura dhe të qëndrojnë në komplekse të mëdha hoteliere, udhëtarët po zgjedhin gjithnjë e më shumë përvoja autentike, intime dhe të qëndrueshme. Kjo do të thotë të eksplorojnë vende më të vogla, të jetojnë me ritmin e komunitetit lokal dhe, shpesh, të udhëtojnë pa një plan të rreptë. Ideja është që një destinacion të shihet jo si një sërë atraksionesh që duhen parë patjetër, por si një hapësirë për zhytje të vërtetë në jetën e përditshme.
Ky trend ka lindur për një sërë arsyesh. Destinacionet e mbipopulluara si Venecia, Barcelona apo Dubrovniku janë përballur me probleme që kërcënojnë jetën e përditshme të banorëve dhe janë futur kufizime në numrin e turistëve. Aspekti mjedisor gjithashtu luan një rol të madh: turizmi është përgjegjës për një përqindje të konsiderueshme të emetimeve globale të dioksidit të karbonit, prandaj gjithnjë e më shumë udhëtarë po zgjedhin transportin dhe aktivitetet me një gjurmë më të vogël ekologjike.
Pandemia COVID-19 e ka përshpejtuar më tej këtë proces. Mbyllja e kufijve dhe nevoja për distancim social i kanë inkurajuar njerëzit të zbulojnë vende dhe natyrë më pak të njohura, larg turmave. Në të njëjtën kohë, rritja e punës në distancë dhe fenomeni i nomadëve dixhitalë kanë inkurajuar bashkimin e punës dhe udhëtimit. Tani ekziston një kërkesë në rritje për destinacione ku mund të jetohet më gjatë dhe të punohet në paqe, në vend që të kalohen vetëm pushime klasike.
Përmbajtje dhe përvojë në vend të luksit dhe yjeve të hoteleve
Format e jo-turizmit njihen në udhëtimet më të ngadalta, ku udhëtarët qëndrojnë më gjatë në një vend dhe përpiqen ta njohin atë nga brenda. Qëndrueshmëria bëhet një vlerë qendrore. Në vend të hoteleve të mëdha, zgjidhen akomodime më të vogla, ushqim dhe produkte lokale. Përvojat autentike kërkohen përmes vullnetarizmit, mësimit të një zanati ose qëndrimit me një mikpritës. Në këtë kontekst, ikja nga turmat bëhet një zgjedhje pothuajse e natyrshme, pasi njerëzit kërkojnë gjithnjë e më shumë fshatra të fshehura, shtigje malore ose ishuj më të vegjël në vend të qendrave të mbushura me njerëz të qyteteve.
Shembuj të këtij trendi mund të shihen edhe në rajon. Në Mal të Zi, fshatrat bregdetare në brendësi të vendit po bëhen një alternativë gjithnjë e më tërheqëse ndaj plazheve të mbushura me njerëz të Budvës dhe Kotorrit. Kroacia po zhvillon projekte për të zvogëluar turmat në Dubrovnik, duke përfshirë harta dixhitale për të rregulluar numrin e vizitorëve. Sllovenia ka investuar në ekoturizëm për vite me radhë, veçanërisht në Alpe dhe përreth Bledit, duke tërhequr udhëtarë që kërkojnë përvoja të qëndrueshme dhe paqësore.
Jo-turizmi, pra, nuk do të thotë fundi i turizmit, por evolucioni i tij. Ai përfaqëson një kthim në autenticitet, qëndrueshmëri dhe një dimension njerëzor. Në vend që të jetë një vëzhgues pasiv, udhëtari në epokën e jo-turizmit bëhet një pjesëmarrës aktiv në komunitetin lokal, dikush që jo vetëm udhëton, por edhe kontribuon në vendin që viziton.
