Po, burrat pinë dhe pinë duhan më shumë. Por si mund ta shpjegojmë faktin që, midis kafshëve, meshkujt jetojnë edhe më pak se femrat?
Siç thotë shakaja, “Nuk është e frikshme të jesh gjysh. Është e frikshme të flesh me gjyshen.” Por jo çdo burrë është aq me fat sa të jetojë deri në atë moshë.
Burrat fillojnë të bien që në moshën 40 vjeç, zakonisht per shkak te semundjeve kardiovaskulare . Kjo zakonisht i atribuohet faktit që burrat pinë më shumë alkool, pinë më shumë duhan dhe në përgjithësi janë të pakujdesshëm për shëndetin e tyre. Për më tepër, gratë mbrohen nga arterioskleroza nga hormonet seksuale femërore para menopauzës, por sapo mbaron cikli menstrual, problemet shëndetësore bëhen edhe më të përhapura sesa tek burrat.
Megjithatë edhe pas menopauzes , grate jetojne me gjate-mesatarisht 5-4 vjet. Edhe pse kjo shifër ndryshon në kultura dhe vende të ndryshme, përparimet moderne mjekësore kanë ulur ndjeshëm ndryshimet në jetëgjatësinë.
Gjëja më interesante është se ky model vërehet jo vetëm tek njerëzit, por edhe tek kafshët. Dhe këtu, shpjegime të tilla si “ai pinte dhe pinte duhan shumë” qartësisht nuk do të funksionojnë.
“Midis 1176 specieve të studiuara,femrat e shumices se gjitareve (72 per qind) jetojne mesatarisht 13 per qind me gjate se meshkujt. , thekson hulumtimi i Instituti Max Planck për Antropologjinë Evolucionare (Gjermani).
Për shembull, jetëgjatësia mesatare e shimpanzeve femra është 38-41 vjet, por disa individë kanë jetuar deri në 80 vjet. Nga ana tjetër, shimpanzet meshkuj zakonisht jetojnë jo më shumë se 30-33 vjet.
“Gjitarët femra kanë dy kromozome X, ndërsa meshkujt kanë një kromozom X dhe një Y.”Prania e dy llojeve identike të kromozomeve mund t’i mbrojë femrat nga mutacionet e dëmshme, duke u dhënë atyre një avantazh mbijetese.“, shpjegojnë antropologët.
Megjithatë, tek zogjtë është e kundërta. Femrat kanë dy kromozome të ndryshme, ndërsa meshkujt kanë të njëjtin kromozom. Megjithatë, tek shumë zogj grabitqarë, femrat janë më të mëdha dhe jetojnë më gjatë, kështu që vetëm kromozomet seksuale nuk mund të shpjegojnë ndryshimet në jetëgjatësi.
Por shkencëtarët kanë vënë re se meshkujt që janë të njohur në rrethin e tyre jetojnë edhe më pak. Duket se ata e shpenzojnë të gjithë energjinë e tyre duke luftuar konkurrentët.
«Ngjyrat e ndezura, brirët e mëdhenj dhe madhësia e madhe e trupit rrisin suksesin riprodhues, por mund të shkurtojnë jetëgjatësinë.“, shpjegojnë autorët. “Si rezultat, te gjitarët poligame me konkurrencë të fortë, meshkujt vdesin më herët se femrat. Anasjelltas, te zogjtë monogame, ku konkurrenca është më e vogël, meshkujt jetojnë më gjatë.”
Për më tepër, këto modele u vunë re si në natyrë ashtu edhe në kushte kopshti zoologjik. Megjithatë, në robëri, ndryshimi në jetëgjatësi nuk ishte aq i theksuar.
Ekziston një shpjegim tjetër pse gjitarët femra jetojnë më gjatë. Hulumtimet kanë treguar se speciet që kalojnë një kohë të gjatë duke u kujdesur për pasardhësit e tyre shpesh kanë jetëgjatësi më të madhe. Për shembull, nënat majmune kujdesen për të vegjlit e tyre derisa të bëhen të pavarur ose të arrijnë pjekurinë seksuale. Prandaj, bazuar në përvojën e primatëve, mund të thuhet se amësia është e dobishme për gratë, ndërsa burrat duhet t’u kushtojnë më shumë kohë fëmijëve të tyre, pasi kjo duket se zgjat jetën.
