Rastet e dyshuara për krime lufte në Kosovë, që nga viti 1999 janë trajtuar në formë të ndryshme nga organet e drejtësisë, kryesisht ato ndërkombëtare.
Fillimisht me këto raste u mor administrata e Kombeve të Bashkuara – UNMIK, e cila pas luftës shtriu sistemin e saj të drejtësisë në Kosovë. E më pas edhe Gjykata Ndërkombëtare për Krime Lufte në ish-Jugosllavi, me seli në Hagë të Holandës, e themeluar nga Kombet e Bashkuara. Më tej raste të shumta u trajtuan edhe nga drejtësia e Bashkimit Evropian, përmes misionit të EULEX-it.
Dy dekada më parë, pikërisht më 30 nëntor të vitit 2005, Fatmir Limaj e fitoi betejën e parë me drejtësinë ndërkombëtare. Gjykata e Hagës e shpalli të pafajshëm ish-luftëtarin e UÇK-së, nga akuzat për krime lufte. Fatmir Limaj aso kohe deputet në legjislacionin e parë të Kuvendit të Kosovës dhe shef i Grupit Parlamentar të PDK-së, u arrestua nga Tribunali i Hagës në shkurt 2003 nën akuzat për krime lufte, të cilat u hodhën poshtë në një proces gjyqësor të gjatë dhe sfidues.
Betejën në Tribunalin e Hagës e fitoi edhe Ramush Haradinaj. Procesi ndaj tij dhe Lahi Brahimajt, nisi më 17 nëntor të vitit 2004 dhe u përmbyll më 29 nëntor të vitit 2012. Gjykimi që u quajt maratonik për kohëzgjatje, dëshmoi dhe vërtetoi të drejtën e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.
Ndonëse kanë kaluar dekada, drejtësia ndërkombëtare vazhdon të mbetet sfidë për Kosovën. Pas Tribunalit të Hagës, aktualisht ish-ushtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, po gjykohen në Gjykatën Speciale, të krijuar enkas për të hetuar krimet e pretenduara ndaj ish ushtarëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, që siç thuhet, ‘i kanë kryer ndaj pjesëtarëve të komuniteteve pakicë dhe kundërshtarëve politikë nga viti 1998 e deri në fund të vitit 2000’, siç e ka përshkruar në raportin e tij për Këshillin Evropian senatori Dick Marty.
Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi, janë në paraburgim që nga nëntori i vitit 2020. Gjykimi ndaj tyre nisi në prill të vitit 2023. Fillimisht, Zyra e Prokurorit të Specializuar thirri në gjykatore 125 dëshmitarë, ndërkaq 117 të tjerë dorëzuan dëshmitë e tyre me shkrim.
Ndërkohë në mesin e dëshmitarëve të mbrojtjes ë Thaçit që u paraqitën në Hagë ishin kryesisht zyrtarë të lartë perëndimorë me njohuri të drejtpërdrejtë të ngjarjeve. Aty u përfshin ish-ndihmës sekretari amerikan i Shtetit, James Rubin, dhe gjenerali amerikan në pension, Welsley Clark, i cili udhëhoqi fushatën ajrore të NATO-s kundër caqeve ushtarake serbe më 1999.
Ndonëse Dhomat e Specializuara të Kosovës, edhe më tej, nuk kanë përcaktuar një datë të saktë se kur do të shpallet vendimi për katër ish-udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, bazuar në rregullat, një vendim do të duhej të merret brenda tre muajsh pas përmbylljes së procesit.
Ndonëse mbetet në duart e gjyqtarëve, janë edhe afatet kohore, që parashohin se pas deklaratave përmbyllëse, që pritet të jenë më 13 shkurt të vitit të ardhshëm, gjykatësit obligohen që në afat prej 90 ditëve të marrin një vendim dhe ta shpallin ate.
