Ndërsa popullsia plaket dhe arkat publike vihen nën presion në rritje, të ardhurat e pensionistëve ndryshojnë në mënyrë dramatike nga një vend në tjetrin. Pyetja është – kush është në pozicionin më të mirë në vitet e tij të arta, shkruan Euronews .
Pensionet janë një burim kryesor i të ardhurave për evropianët e moshuar, duke përbërë afërsisht dy të tretat e të ardhurave të tyre totale.
Megjithatë, njerëzit mbi 65 vjeç në 28 vende evropiane marrin mesatarisht vetëm 86% të të ardhurave mesatare të të gjithë popullsisë. Sipas të dhënave të OECD-së, ky raport bie nën 70% në shtetet baltike dhe nën 80% në vendet ekonomikisht të forta si Belgjika, Danimarka dhe Zvicra.
Sipas të dhënave më të fundit të disponueshme të Eurostat për vitin 2023, pensioni mesatar bruto vjetor i pleqërisë në Bashkimin Evropian ishte 17,321 €, ose 1,443 € në muaj. Megjithatë, ndryshimet janë të mëdha. Në të gjithë Evropën, pensionet mesatare vjetore variojnë nga vetëm 3,377 € në Turqi në një shifër mbresëlënëse prej 38,031 € në Islandë. Brenda BE-së, diapazoni është nga 4,479 € në Bullgari në 34,413 € në Luksemburg.
Kroacia është në fund të listës, në një grup vendesh ku pensioni mesatar është më pak se 8,000 euro në vit. Ky grup përfshin gjithashtu Bosnjën dhe Hercegovinën, Serbinë, Malin e Zi, Sllovakinë, Rumaninë, Lituaninë, Hungarinë dhe Letoninë. Nga ana tjetër, katër ekonomitë më të mëdha të BE-së – Italia, Spanja, Franca dhe Gjermania – janë pak mbi mesataren e Unionit, ashtu si të pesë vendet nordike.
Ekspertët paralajmërojnë se pensionet e ulëta janë shpesh pasojë e varfërisë së përgjithshme në disa vende.
“Disa vende të BE-së janë thjesht më të varfra se të tjerat dhe kërkojnë që familjet të subvencionojnë të ardhurat nga pensionet e të afërmve të moshuar dhe t’i ndihmojnë ata”, shpjegoi për Euronews Business Noel Whiteside, një profesor vizitor në Universitetin e Oksfordit.
Sisteme të ndryshme e bëjnë të vështirë krahasimin
Krahasimet e drejtpërdrejta mund të jenë çorientuese për shkak të ndryshimeve themelore në sistemet e pensioneve. “Është e vështirë të krahasosh për shkak të sistemeve të ndryshme të pensioneve”, thekson Philippe Seidel Leroy, drejtor i politikave në AGE Platform Europe.
Ai citon shembujt e Gjermanisë, Spanjës, Francës dhe Belgjikës, të cilat mbështeten në pensionet shtetërore pay-as-you-go, ndërsa fondet e pensioneve profesionale janë më pak të përhapura. “Shpenzimet e tyre për pensionet do të jenë të larta për frymë, sepse pjesa më e madhe e të ardhurave të pensionistëve vjen nga këto skema statutore”, shtoi ai.
Fuqia blerëse ndryshon rendin
Kur merret në konsideratë kostoja e jetesës, ose pariteti i fuqisë blerëse (PPP), ndryshimet bëhen shumë më të vogla. Një njësi PPS lejon blerjen e të njëjtës sasi mallrash dhe shërbimesh në secilin vend. Të matura në PPS, pensionet variojnë nga 6,658 në Bosnjë dhe Hercegovinë në 22,187 në Luksemburg. Raporti midis pensioneve më të larta dhe më të ulëta bie nga më shumë se dhjetë herë në vetëm 3.3 herë.
Profesor Whiteside vëren se në vendet e ish-Bllokut Lindor, përfitimet e mbetura për pensionistët, të tilla si kujdesi shëndetësor falas, transporti dhe strehimi i subvencionuar, rrisin më tej fuqinë e tyre blerëse.
Përshtatja për fuqinë blerëse ndryshon në mënyrë dramatike renditjen e disa vendeve. Spanja kalon nga vendi i 13-të në të 4-tin, dhe Turqia nga vendi i fundit, i 34-ti, në të 25-tin. Nga ana tjetër, Zvicra bie nga vendi i 5-të në të 15-tin, dhe Sllovakia nga vendi i 27-të në të 33-tin.
Por edhe PPS nuk e jep pamjen e plotë. “Dallimet [në PPS] nuk do të zhduken. Kjo për shkak se standardet e jetesës në jetën e mëvonshme varen nga më shumë sesa vetëm transferimet e pensioneve. Kostot e strehimit, qasja në kujdes shëndetësor dhe mundësitë për punëtorët e moshuar luajnë të gjitha një rol”, tha Sinclair.
Në Bashkimin Evropian, pensionet mesatarisht përbëjnë rreth tre të pestat e pagave drejt fundit të jetës së punës, por në shumë vende ky raport bie nën 50%, duke e bërë të vështirë për pensionistët të ruajnë një standard të mirë jetese dhe duke e bërë varfërinë në pleqëri një problem të rëndësishëm shoqëror.
