27 vjet nga një nga ngjarjet më të rënda të luftës në Kosovë, Masakra e Reçakut, vështirësitë për ndëshkimin e krimeve të luftës vazhdojnë të jenë të pranishme. Një nga to është edhe mungesa e bashkëpunimit nga Gjykata e Hagës.
Prokurori Special dhe udhëheqësi i Departamentit për Hetimin e Krimeve të Luftës, Ilir Morina, tha se kur e kanë pranuar detyrën kishte vetëm një raport policor ndaj një të pandehuri, i dyshuar në tri raste kryesore: Masakrën e Reçakut, masakrën ndaj familjes Jashari dhe rastin e vëllezërve Bytyqi.
Ai theksoi se tanimë janë ngritur disa aktakuza, duke përfshirë edhe ato nga periudha e misionit të EULEX-it dhe Prokurorisë Speciale të Kosovës.
“Vështirësitë janë të karakterit ligjor, për shkak se po punojmë me një kornizë ligjore që nuk është e përshtatshme për krimet e luftës. Së dyti, deklarimet e të gjithë dëshmitarëve të Masakrës së Reçakut janë marrë nga Policia e Kosovës. Kemi siguruar prova materiale nga burime të hapura dhe organizata ndërkombëtare. Me aq sa kemi pasur mundësi, kemi identifikuar raporte specifike që i referohen Masakrës së Reçakut. Pastaj kemi parashtruar kërkesë në Tribunalin e Hagës për ish-Jugosllavinë, duke e ditur se provat kryesore gjenden aty. Kemi pritur gjatë dhe, në fund, kërkesa është refuzuar”, shpjegoi ai në një lidhje telefonike në RTK Prime.
Bashkëpunimet kryesore që janë të rëndësishme për sigurimin e provave, potencoi Morina, janë Serbia dhe Gjykata e Hagës, por, sipas tij, nuk janë në nivelin e duhur.
“Në çdo takim që kam me Gjykatën e Hagës theksoj se kërkoj të njëjtin nivel bashkëpunimi si me prokuroritë në Bosnje dhe Kroaci. Fatkeqësisht, kohëve të fundit kemi hasur në sfida të mëdha, si refuzimi i kërkesave tona për ekstradimin e të pandehurve nga disa shtete të BE-së, përfshirë edhe rastin e fundit nga Kroacia”, tha Morina, duke theksuar se kjo çon në gjykime në mungesë.
Instituti i Krimeve të Kryera gjatë Luftës në Kosovë me arkivë nga mbi 700 burime
Në anën tjetër Atdhe Hetemi, drejtori i Institutit të Krimeve të Kryera gjatë Luftës në Kosovë, tha në RTK Prime se posedojnë mbi 400 metra lineare material fizik arkivor dhe mbi 21 terrabajt material digjital, të mbledhura nga 14 shtete të ndryshme dhe nga mbi 700 burime.
“Këto janë institucione publike, organizata ndërkombëtare, mediume, individë, fotoreporterë vendor e ndërkombëtar, institucione të tjera siç është arkivi i Unionit Evropian”, tha ai për burimet.
Avokati Artan Çerkini dhe eksperti i të Drejtës Penale Ndërkombëtare, tha se vështirësi në procesin e zbardhjes së rastit përbën fakti që të dyshuarit për krime lufte gjenden në Serbi dhe janë të pa qasshëm, pastaj vdekja e dëshmitarëve e vjetërsimi i provave.
Ndërkaq Flamur Kabashi nga IKD theksoi se një sfidë tjetër është mungesa e profilizimit të gjyqtarëve.
“Nuk kemi profilizim të caktuar të gjyqtarëve që trajtojnë krimet e luftës. Ato trajtohen nga trupi gjykues i prirë nga kryetari dhe nga gjyqtarët e Departamentit Special, e cila nga themelimi ka pasur lëvizje të numrit të gjyqtarëve…Gjykata duhet të ketë parasysh që pavarësisht avancimit dhe lëvizjes nëpër pozita të gjyqtarëve, duhet të ketë parasysh që rastet e trajtimit të krimeve të luftës duhet të jenë prioritet”, tha ai.
