Ish-ambasadori i Mbretërisë së Bashkuar, Michael Davenport, ka shkruar në platformën New Diplomacy UK se Londra është në një pozitë të favorshme për të ndihmuar në forcimin e parandalimit dhe sigurisë në Kosovë, pa kontribuar në përshkallëzim të situatës.
Davenport thekson se marrëveshja bilaterale e sigurisë e vitit 2024 mes Mbretërisë së Bashkuar dhe Ukrainës mund të shërbejë si model edhe për Kosovën. Kjo marrëveshje e obligon Mbretërinë e Bashkuar për bashkëpunim dhe mbështetje ndaj Ukrainës në rast të një sulmi të armatosur në të ardhmen.
Sipas tij, një formulim i ngjashëm mund të zbatohet edhe për Kosovën, ku Mbretëria e Bashkuar do të angazhohej për bashkëpunim dhe mbështetje në rast të një sulmi të armatosur nga cilido shtet apo aktor jo-shtetëror, pa përmendur drejtpërdrejt asnjë vend.
Ai përmend se kërcënimet nga forca proxy, të ngjashme me grupet e tipit Wagner – siç ishte rasti i sulmit të armatosur në Banjskë – tregojnë nevojën për një qasje më të strukturuar të sigurisë dhe parandalimit ndërkombëtar ndaj Kosovës.
Letra e plotë e Michael Davenport:
Një Marrëveshje Partneriteti Strategjik ndërmjet Mbretërisë së Bashkuar dhe Kosovës: Si mund të duket ajo?
Kur Mbretëria e Bashkuar priti Samitin e Procesit të Berlinit për Ballkanin Perëndimor tetorin e kaluar, në margjinat e takimit u përmend mundësia e një marrëveshjeje ndërmjet Mbretërisë së Bashkuar dhe Kosovës. Fillimisht, fokusi ishte te migrimi. Megjithatë, deklarata e fundit e Presidentes së Kosovës, Vjosa Osmani, e bëri të qartë se diskutimet me Londrën kanë të bëjnë me një marrëveshje partneriteti strategjik, potencialisht shumë më të gjerë në përmbajtje.
Çdo marrëveshje për migrimin duhet patjetër të respektojë standardet ndërkombëtare ligjore, përfshirë Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut, e cila është pjesë e Kushtetutës së Kosovës. Është e rëndësishme që ajo të pasqyrojë një partneritet të vërtetë, duke përfshirë ndërtimin e kapaciteteve dhe investimet, si dhe që të drejtat e migrantëve të vendosen në qendër të saj.
Por cilat duhet të jenë elementet më të gjera të një marrëveshjeje të tillë? Qartazi, që ajo të jetë e besueshme dhe e qëndrueshme, duhet të jetë në interes të ndërsjellë të të dyja palëve: forcimi i institucioneve të Kosovës dhe, për rrjedhojë, përmirësimi i perspektivave të sigurisë evropiane, si dhe mbështetja e rritjes dhe zhvillimit ekonomik.
Siguria
Çdo partneritet strategjik ndërmjet Mbretërisë së Bashkuar dhe Kosovës duhet të pasqyrojë interesin e përbashkët të të dy vendeve për një Ballkan Perëndimor më të sigurt dhe më prosperues. Ai duhet gjithashtu të mbështesë Kosovën në rrugën e saj euro-atlantike dhe ta ndihmojë atë të shndërrohet në një kontribuues neto të sigurisë.
Marrëveshja duhet të marrë plotësisht parasysh kontekstin specifik të sigurisë së Kosovës, i cili nuk mund të ndahet nga mjedisi më i gjerë i sigurisë rajonale dhe evropiane. Ballkani Perëndimor mbetet i cenueshëm ndaj destabilizimit, veçanërisht përmes dezinformimit rus dhe aktiviteteve të tjera hibride, ndonjëherë me përfshirjen e Serbisë. Moska ka kërkuar vazhdimisht të shfrytëzojë mosmarrëveshjet e pazgjidhura rajonale, të dobësojë institucionet euro-atlantike dhe të shpërqendrojë vëmendjen dhe burimet nga Ukraina.
Sulmi në Banjskë në shtator 2023, ku paramilitarë serbë të armatosur rëndë hynë në territorin e Kosovës, ishte një kujtesë e fortë se këto rreziqe nuk janë thjesht teorike. Sulmi, megjithëse u zmbraps nga reagimi i shpejtë i Policisë së Kosovës, tregoi qartë si qëllimin ashtu edhe kapacitetin. Ai gjithashtu nxori në pah përshkueshmërinë e mjedisit të sigurisë së Kosovës.
Forca e udhëhequr nga NATO në Kosovë (KFOR) vazhdon të luajë një rol jetik, edhe pse mandati i saj në mënyrë të pashmangshme vendos kufizime. Që nga incidenti i Banjskës, KFOR ka intensifikuar bashkëpunimin si me EULEX-in (Misioni i BE-së për Sundimin e Ligjit në Kosovë), ashtu edhe me Policinë e Kosovës. Prania e saj ofron siguri për Kosovën dhe respektohet edhe jashtë saj; megjithatë, ajo nuk e parandaloi sulmin në Banjskë dhe autorët e këtij sulmi ende nuk janë vënë para drejtësisë.
Për më tepër, mbetet paqartësi strategjike rreth mënyrës se si KFOR-i do të mund të reagonte në rast të një inkursioni në shkallë më të gjerë ose një fushate të vazhdueshme kundër integritetit territorial të Kosovës.
Në këtë kontekst, Mbretëria e Bashkuar është në një pozitë të favorshme për të ndihmuar në forcimin e parandalimit pa kontribuar në përshkallëzim. Marrëveshja bilaterale e sigurisë Mbretëri e Bashkuar–Ukrainë e vitit 2024 ofron udhëzime të dobishme. Ajo marrëveshje e obligon Mbretërinë e Bashkuar për bashkëpunim dhe mbështetje ndaj Ukrainës në rast të një sulmi të armatosur në të ardhmen.
Një formulim i ngjashëm mund të zbatohet edhe për Kosovën. Pa përmendur shprehimisht asnjë shtet, Mbretëria e Bashkuar mund të angazhohet për bashkëpunim dhe mbështetje ndaj Kosovës në rast të një sulmi të armatosur nga cilido shtet apo aktor jo-shtetëror, përfshirë forca proxy të stilit Wagner, të ngjashme me ato të parë në Banjskë.
Përtej reagimit ndaj krizave, bashkëpunimi në fushën e sigurisë mund të përfshijë gjithashtu:
Zgjerimin e mbështetjes britanike për Forcën e Sigurisë së Kosovës (FSK), ndërsa ajo vazhdon tranzicionin drejt një force mbrojtëse profesionale dhe plotësisht funksionale.
Trajnime, zhvillim doktrine dhe ndërveprueshmëri për ta ndihmuar Kosovën të përmbushë standardet e NATO-s.
Avokim nga Mbretëria e Bashkuar për anëtarësimin eventual të Kosovës në NATO, përfshirë mbështetje diplomatike ndaj aleatëve që ende nuk e njohin Kosovën, me qëllim të heqjes së pengesave për përparim.
Këto masa do të ndihmonin në forcimin e qëndrueshmërisë së Kosovës, duke përforcuar njëkohësisht stabilitetin në një rajon ku pasiguria është përhapur vazhdimisht në kriza më të gjera evropiane.
Nga ana e saj, Kosova do të duhej të rikonfirmonte përkushtimin për zbatimin e dispozitave të Planit të Ahtisaarit, siç pasqyrohen në ligjet e Kosovës, mbi të cilat u mbështet njohja e pavarësisë së Kosovës nga Mbretëria e Bashkuar dhe shtete të tjera me mendim të ngjashëm. Kjo mund të përfshijë, për shembull, një plan të qartë për përfshirjen e komuniteteve joshumicë, veçanërisht të serbëve të Kosovës.
Investimet dhe zhvillimi
Zhvillimi ekonomik është vetë një faktor stabilizues, dhe trajektorja e Kosovës ofron mundësi konkrete për angazhim britanik. UK Export Finance (UKEF) tashmë ka përvojë të vlefshme në projekte infrastrukturore në rajon dhe ka shumë për të ofruar në Kosovë.
Organizimi nga Kosova i Lojërave Mesdhetare XXI në vitin 2030 paraqet një mundësi të shkëlqyer. Kërkesat për infrastrukturë në shkallë të gjerë – përfshirë stadiumet, fshatrat e atletëve, lidhjet e transportit dhe rigjenerimin urban – mund të krijojnë hapësira për kompanitë britanike të ndërtimit, inxhinierisë dhe menaxhimit të projekteve, në bashkëpunim me partnerë të tjerë.
Nevoja e Kosovës për investime në lidhjen hekurudhore dhe rrugore, infrastrukturën energjetike dhe sistemet digjitale përputhet gjithashtu me pikat e forta komerciale të Mbretërisë së Bashkuar dhe prioritetet e UKEF-it. Energjia, në veçanti, ofron një fushë të qartë bashkëpunimi, me diversifikimin larg burimeve intensive në karbon dhe gjeopolitikisht të ndjeshme si prioritet i përbashkët.
Ekziston gjithashtu hapësirë për bashkëpunim në eksportet e mbrojtjes dhe sigurisë, ndërsa Qeveria e Kosovës synon të rrisë më tej shpenzimet për mbrojtje, duke pasur parasysh se tashmë ka realizuar blerje të konsiderueshme nga SHBA-ja, Gjermania dhe Turqia.
Për Kosovën, bashkëpunimi ekonomik me Mbretërinë e Bashkuar ka potencialin të nxisë investime cilësore dhe integrim më të thellë në zinxhirët evropianë të furnizimit. Për Mbretërinë e Bashkuar, Kosova ka potencial të zhvillohet në një treg rajonal të vlefshëm për eksportet britanike. Njohuritë dhe përvoja britanike mund të luajnë një rol kyç në ndihmën për Kosovën për të krijuar një mjedis biznesi më të hapur dhe më tërheqës për investitorët e huaj.
Një Marrëveshje Partneriteti Strategjik ndërmjet Mbretërisë së Bashkuar dhe Kosovës ka potencialin të jetë një model i angazhimit konstruktiv: duke forcuar sigurinë rajonale dhe evropiane, duke hapur mundësi ekonomike dhe duke adresuar sfidat e migrimit në mënyrë të përgjegjshme. Por suksesi do të varet nga ambicia dhe balanca.
Në fund të fundit, një marrëveshje e tillë nuk do të gjykohet nga një politikë e vetme kryesore, por nga fakti nëse ajo pasqyron interesat e të dyja palëve dhe e vendos Kosovën si një partner strategjik të sigurisë dhe ekonomisë në të drejtën e saj.
Michael Davenport
Ish-shef i Misionit të OSBE-së në Kosovë, ish-ambasador britanik dhe i BE-së në Serbi.
