Nga Vladimir Muçaj
Pezullimi i Ballukut dhe përplasja SPAK–Gjykatë Kushtetuese:
kufijtë e drejtësisë penale dhe mbrojtja e rendit kushtetues
Seanca e zhvilluar në Gjykatën Kushtetuese mbi pezullimin nga detyra të zëvendëskryeministres dhe ministres Belinda Balluku ka nxjerrë në pah një nga konfliktet më serioze institucionale të viteve të fundit. Nuk bëhet fjalë thjesht për fatin penal të një funksionari të lartë, por për një çështje themelore të rendit kushtetues: a mundet drejtësia penale, përmes masave të sigurimit, të ndikojë drejtpërdrejt në përbërjen dhe funksionimin e qeverisë?
Debati juridik është përqendruar rreth dy qasjeve diametralisht të kundërta. Nga njëra anë qëndron interpretimi i SPAK, i përfaqësuar nga prokurori Dritan Prençi, dhe nga ana tjetër, kërkesa e Kryeministrit për ndërhyrjen e Gjykatës Kushtetuese për të konstatuar konfliktin e kompetencave dhe për të ndalur efektet e vendimit të GJKKO-së.
SPAK pretendon se në rastin konkret nuk ekziston asnjë konflikt kompetencash. Sipas këtij interpretimi, pezullimi nga detyra është një masë sigurimi personale, e cila prek vetëm individin nën hetim dhe jo organin kolegjial të Këshillit të Ministrave. Vendosja e masave të sigurimit, sipas Prokurorisë së Posaçme, përbën kompetencë ekskluzive të drejtësisë penale dhe nuk mund të vihet në diskutim nga Gjykata Kushtetuese, e cila – sipas këtij qëndrimi – nuk mund të shndërrohet në një instancë ankimi ndaj vendimeve gjyqësore penale.
Në thelb, SPAK e trajton çështjen si një procedim penal të zakonshëm, ku statusi politik i personit nuk duhet dhe nuk mund të krijojë imunitet ndaj masave të parashikuara nga ligji.
Por pikërisht këtu lind problemi kushtetues.
Nga ana tjetër, kërkesa e Kryeministrit dhe analiza e Gjykatës Kushtetuese mbështeten në parimet themelore të Kushtetutës: ndarjen e pushteteve, funksionimin e pushtetit ekzekutiv dhe mënyrën e formimit dhe ndryshimit të përbërjes së qeverisë. Kushtetuta është e qartë: Këshilli i Ministrave është një organ kolegjial politik, që buron nga vullneti i Kuvendit; ministrat emërohen dhe shkarkohen nga Presidenti i Republikës, me propozim të Kryeministrit. Asnjë organ tjetër shtetëror nuk ka kompetencë të ndërhyjë në këtë proces.
Në këtë kuptim, pezullimi nga detyra i një ministri nga një gjykatë penale nuk është një akt neutral. Ai nuk prek thjesht individin, por ndryshon de facto përbërjen dhe funksionimin e qeverisë, duke sjellë një efekt kushtetues që shkon përtej procedimit penal.
Pretendimi se “masa prek vetëm individin” nuk qëndron në logjikën e së drejtës kushtetuese. Një ministër nuk është një nëpunës administrativ i zakonshëm, por pjesë përbërëse e një organi kushtetues politik. Largimi i tij nga ushtrimi i funksionit, qoftë edhe përkohësisht, ka pasoja të drejtpërdrejta në ushtrimin e pushtetit ekzekutiv. Në këtë aspekt, analogjia me një pezullim hipotetik të një deputeti nga ushtrimi i mandatit është juridikisht e pashmangshme.
Rreziku institucional i pranimit të qasjes së SPAK është real dhe serioz. Nëse drejtësia penale do të kishte kompetencë të pezullonte ministra pa asnjë akt të Kryeministrit, Presidentit apo Kuvendit, atëherë një pushtet i pa zgjedhur do të fitonte mundësinë të ndikonte drejtpërdrejt në stabilitetin politik dhe qeverisjen e vendit. Kjo do të përbënte një përmbysje të arkitekturës së demokracisë parlamentare dhe një precedent të rrezikshëm për të ardhmen.
Gjykata Kushtetuese, në këtë rast, nuk po shqyrton fajësinë ose pafajësinë penale të Belinda Ballukut. Ajo po gjykon një çështje shumë më të thellë dhe më të rëndësishme: kufijtë e pushtetit të drejtësisë penale përballë pushtetit ekzekutiv dhe respektimin e ndarjes së pushteteve.
Nga një këndvështrim strikt juridik-kushtetues, argumenti i mbështetur në Kushtetutë rezulton më i fortë se ai i SPAK. Hetimi penal duhet të vijojë pa asnjë pengesë dhe askush nuk është mbi ligjin. Por ushtrimi i drejtësisë nuk mund të bëhet duke cenuar kompetencat kushtetuese të organeve politike.
Shteti i së drejtës nuk mbrohet duke lejuar që gjykatat të ndryshojnë përbërjen e qeverisë, por duke garantuar që çdo pushtet të veprojë brenda kufijve që i ka caktuar Kushtetuta. Vetëm në këtë mënyrë drejtësia dhe demokracia mund të bashkëjetojnë pa u shndërruar në rrezik për njëra-tjetrën.
