Në një kohë kur zgjedhjet në Hungari po afrohen dhe vlerësimet e Fidesz nuk janë premtuese, Viktor Orban kishte nevojë për një fitore që erdhi në formën e shitjes së kompanisë serbe te MOL hungarez.
Rafineria e naftës dhe gazit e kompanisë NIS në brigjet e Danubit në Novi Sad është përsëri në qendër të një marrëveshjeje të madhe gjeopolitike dhe energjetike që ka pasoja të forta politike, jo vetëm për Serbinë, por edhe për rajonin.
Pas disa muajsh sanksionesh amerikane, pezullimit të furnizimeve me karburant dhe pasigurisë rreth të ardhmes së rafinerisë serbe, më në fund është në tryezë një marrëveshje – dhe një që, siç pritej, mbart peshë si politike ashtu edhe biznesi, shkruan Bloomberg.
Kompania hungareze Mol njoftoi se ka arritur një marrëveshje me gjigantin rus të energjisë Gazprom mbi kushtet e marrjes në dorëzim që do t’i lejonte kompanisë hungareze me seli në Budapest të merrte kontrollin e rafinerisë. Plani parashikon një rritje të pjesës së shtetit të Serbisë, si dhe ndarjen e një pjese të pronësisë te Kompania Kombëtare e Naftës e Abu Dhabit (ADNOC), raportuan gazetarët e Bloomberg Miša Savić dhe Marton Kašnjik.
Edhe pse ende ka shumë gjëra që duhen sqaruar – mbi të gjitha çmimi përfundimtar – marrëveshja kërkon edhe miratimin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, gjë që i jep asaj një dimension shtesë politik. Megjithatë, Serbia nuk ka qenë kurrë më afër përfundimit të dominimit rus në sektorin e saj të energjisë që nga viti 2008, kur Gazprom bleu NIS.
Ndihmë për Vuçiçin, pikë politike për Orbanin
Presidenti serb Aleksandar Vuçiç duket dukshëm i lehtësuar. Si një nga udhëheqësit evropianë më të afërt me Vladimir Putinin, Vuçiç sheh një zgjidhje elegante në këtë marrëveshje: blerësi vjen nga Hungaria fqinje, një vend që gjithashtu ka marrëdhënie të mira me Moskën.
Kjo marrëveshje vjen në një kohë kur Vuçiç po përballet me protesta në rritje në vend, ndërsa presioni mbi furnizimet me naftë dhe e ardhmja e pasigurt e rafinerisë e kanë komplikuar më tej situatën politike.
Për kryeministrin hungarez Viktor Orbán, marrëveshja përfaqëson një fitore politike në kohën e duhur. Partia e tij është duke mbetur prapa në sondazhe përpara zgjedhjeve të prillit, dhe suksesi i Mol – aksionet e së cilës janë rritur me rreth 20 përqind që nga fillimi i vitit – sjell lajme të rralla të mira në pamjen ndryshe të zymtë ekonomike të Hungarisë.
Orbán, i cili është kritikuar për vite me radhë në Budapest dhe Bruksel për marrëdhëniet e tij të ngushta me Putinin, tani mund të pretendojë se kishte të drejtë: mbajtja e lidhjeve me Rusinë sjell ende përfitime konkrete.
Aleksandar Vuçiç dhe Viktor Orban kanë kultivuar një aleancë politike prej vitesh, bazuar në marrëdhënie pragmatike me Moskën dhe rezistencë ndaj politikave të caktuara të Bashkimit Evropian. Marrëveshja e re e energjisë e forcon më tej këtë bosht në një kohë kur Evropa po përballet me sfida serioze të sigurisë dhe energjisë.
Presioni zgjedhor dhe harta e energjisë
Marrëveshja në lidhje me rafinerinë serbe vjen në një kohë kur Viktor Orbán po përballet me sfidën më serioze politike në dhjetë vitet e fundit. Ndërsa partia e tij Fidesz organizoi një tjetër tubim “kundër luftës” fundjavën e kaluar në qytetin e Miskolc, udhëheqësi i opozitës Peter Magjar arriti ta errësonte plotësisht performancën e kryeministrit – jo me një kundër-tubim, por me një veprim që tronditi skenën politike.
Hungarezi më pas prezantoi një nga përforcimet më të forta të partisë së tij Tisza: Istvan Kapitan, ish-nënkryetarin global të kompanisë shumëkombëshe të naftës Shell, i cili mori pozicionin e kreut të zhvillimit ekonomik dhe energjisë. Kapitanj (63) konsiderohet si një nga menaxherët më të suksesshëm hungarezë në dekadat e fundit – midis viteve 2014 dhe 2024, ai ishte nënkryetari global i Shell, përgjegjës për operacionet në 85 vende, me rreth gjysmë milioni punonjës dhe më shumë se 47,000 pika shitjeje me pakicë. Nga viti 2020 deri në vitin 2025, ai ishte gjithashtu president i Shoqatës Kombëtare të Menaxherëve të Hungarisë, shkruan EUObserver.
Një ironi e veçantë politike është fakti se në vitin 2023 ishte qeveria e Orbán-it ajo që i dha Kapitanj-it një nga nderimet më të larta shtetërore – Kryqin e Oficerit të Urdhrit të Meritës së Hungarisë. Tani i njëjti njeri shfaqet si karta kryesore ekonomike e opozitës.
Si një ekspert i ri i Tisa-s, Kapitanj sulmoi drejtpërdrejt politikën ekonomike të Orbán-it, duke gjykuar se qeveria vazhdimisht fajëson faktorët e jashtëm – luftën në Ukrainë ose ekonominë gjermane – në vend që të pranojë dështimet e veta. Ai theksoi veçanërisht nevojën që Hungaria të zvogëlojë varësinë e saj nga burimet ruse të energjisë, gjë që shkaktoi një reagim të ashpër nga autoritetet.
Orbán dhe Ministri i Jashtëm Peter Szijártó akuzuan opozitën se donte ta “shkëpuste Hungarinë nga energjia e lirë ruse”. “Tani e dimë pse e dërguan – për të zbatuar atë që ishte planifikuar në Bruksel”, tha Orbán, duke synuar drejtpërdrejt Kapitanje-n. Megjithatë, opozita pretendon se diversifikimi i burimeve të energjisë do të thoshte gaz dhe naftë më të lirë në planin afatgjatë, jo më të shtrenjtë.
Të rinjtë po i kthejnë shpinën Fidesz-it.
Një problem shtesë për Orbanin janë votuesit e rinj, të cilët Fidesz po i humbet pothuajse tërësisht. Sipas një sondazhi të janarit nga agjencia Median, partia Tisa kryeson në nivel kombëtar me 40 me 33 përqind, por hendeku është dramatik midis brezit të ri: midis votuesve nën 30 vjeç, Tisa ka deri në 67 përqind të mbështetjes, ndërsa Fidesz mezi arrin 12 përqind. Ekziston një raport i ngjashëm në grupmoshën 30 deri në 39 vjeç.
Në tubimin në Miskolc, Orban madje u bëri thirrje prindërve të “flasin me fëmijët e tyre për politikën”, duke pranuar se ka “thashetheme” se të rinjtë nuk e mbështesin masivisht Fidesz-in. Megjithatë, të dhënat tregojnë një ndarje të thellë brezash që, me zgjedhjet që janë më pak se tre muaj larg, vështirë se mund të përmbyset.
