Shkruan: Prof. dr. Rexhep OSMANI
Justin Rrota
(!889-1964)
Me rastin e 135 Vjetorit të lindjes së Justin Rrotës
At Justin Rrota lindi në Shkodër, më 17 shkurt 1889. Justin Rrota ishte pjesë e elitës françeskane, njohës i rrallë i gjuhës shqipe, studiues dhe hulumtues i përkushtuar i autorëve të vjetër, i fonetikës, i strukturës gramatikore të shqipes (morfologji e sintaksë),Shkroi për alfabetin e gjuhës shqipe, për standardizimin e gjuhës. Rrota është autor i shumë veprave gjuhësore, letrare e fetare.
Justina Rrota për standardizimin e gjuhës shqipe
Ndihmesa e Justin Rrotës për standardizimin e gjuhës shqipe është vërtet e vlefshme. Ajo ka një rëndësi të dyfishtë, e para se është kontribut i suksesshëm për përhapjen e normës së gjuhës letrare shqipe dhe e dyta se thente katërçipërisht një bindje të formuar gabimisht, sipas së cilës gjatë kohës së monizmit ishte trumbetuar me të madhe se as Shkodra dhe as kleri katolik shqiptar nuk paskëshin asnjë meritë për Rilindjen Kombëtare Shqiptare si dhe për lëvrimin e gjuhës letrare shqipe gjatë Rilindjes dhe periudhës së Pavarësisë. Pas Luftës II Botëroret, pikërisht në mbështetje të kësaj propagande jo të drejtë, u bë qërimi brutal i hesapeve me klerin katolik shqiptar. Shumica dërmuese e klerikëve shkodranë, edhe pse ishin kuadro me kualifikime më të larta dhe specialistë të fushave të ndryshme të albanologjisë, u likuiduan frontalisht: ose u vranë, ose u burgosën për shumë vite dhe vdiqën nëpër burgje të monizmit. Rrota si duket shpëtoi, sepse ishte i sëmurë nga paraliza dhe për shumë vite kishte qenë jashtë rendit franceskan.
Veprimtaria dhe kontributi konkret i Justin Rrotës tregojnë se në studime të ndryshme nuk duhet të flitet në mënyrë të përgjithësuar, por duhet të flitet konkretisht me argumente për secilin veprimtar. Nëse veprohet kështu, del se jo vetëm Justin Rrota, por edhe Gjergj Fishta, Ndre Mjeda, Shtjefën Gjeçovi nga Janjeva, Donat Kurti, Vinçenc Prenushi e shumë klerikë të tjerë nga Shkodra dhanë kontribut të madh për zhvillimin e gjuhës letrare shqipe dhe lëvrimin e saj të suksesshëm. Ajo ka rëndësi të dyfishtë, e para se ndihmonte lëvrimin e mëtejmë të gjuhës letrare shqipe dhe e dyta se përhapte në mënyrë shumë të sigurt normat e saj.
Justin Rrota kishte qëndrim të drejtë për normën e gjuhës letrare shqipe. Ai zhvillimin historik të gjuhës shqipe e shihte si një zhvillim të pakontrolluar, që kishte pasur ajo gjatë shekujve. Gjuhën shqipe Rrota e krahasonte me një thes mielli të përzier nga gjithfarë miellrash, që nuk ishte gatuar asnjëherë si duhej. Ishte detyrë që na përkiste ne, konstatonte ai, që ta ngjeshim këtë brumë mirë e mirë, ashtu siç e donte puna. Gjuha letrare shqipe, theksonte Rrota nuk duhet të lihet në duart e dy-tre misave, por për të duhet të angazhohen të gjithë ata që mund të kontribuojnë me sukses për normëzimin e saj. Dhe kjo punë, shtonte Rrota, nuk mund të bëhet për dy-tri ditë, por kërkon shumë më tepër kohë, sepse është me rëndësi të madhe për kombin.
Normëzimi i gjuhës letrare shqipe, sipas mendimit të tij, nuk duhej të bëhej në mbështetje të një dialekti të vetëm, por duhej të zgjidheshin njësitë gjuhësore më të mirat nga të gjitha të folmet e shqipes, pa marrë parasysh se cilit dialekt i përkasin. Kjo tregon se ai favorizonte teorinë e elementeve të përbashkëta për standardizimin e gjuhës shqipe, e cila shkencërisht ishte e drejtë dhe e mbështetur. Justin Rrota kishte bindje të plotë se norma letrare për t’u përhapur, ashtu siç e meritonte, duhej të mësohej seriozisht. Ai thoshte se shqiptarët janë dembelë të mëdhenj, kur kërkohet prej tyre që ta mësojnë normën e gjuhës së tyre, sepse mendojnë se dinë çdo gjë për të.
Prishtinë, më 17 shkurt 2024
