Presidenti i Republika Srpska, Milorad Dodik, tha në mes të prillit dhe në prani të zyrtarëve të lartë të Beogradit se ai nuk e sheh “pikën e qëndrimit në Bosnje” dhe njoftoi se “do të shkojë për pavarësi”. Në të njëjtën kohë, ai pohoi, siç e përsërit shpesh, se nuk kishte gjenocid në Srebrenicë.
“Njerëzit në RS janë të zemëruar dhe nuk do të pranojnë jetën me muslimanët boshnjakë,” tha Dodik.
DW pretendon se deklarata e Dodikut për 25 për qind të territorit ku duhet të jetojnë boshnjakët në Bosnje-Hercegovinë të kujton retorikën që i parapriu spastrimit etnik gjatë luftës në Bosnje-Hercegovinë.
“Krimet masive sistematike dhe të planifikuara mirë synonin të eliminonin shpejt gjithçka që nuk ishte serbe në pjesë të mëdha të Bosnjë dhe Hercegovinës. Këto krime u dokumentuan, u vërtetuan dhe, në rastin e Srebrenicës, u cilësuan si gjenocid,” vuri në dukje politologu Alexander Rhotert.
Një udhëtim në Rusi
Në mesin e muajit prill, Dodik së bashku me kolegun e tij partiak Nenad Neshiq, i cili është edhe ministër i Sigurisë së Bosnjë-Hercegovinës, kanë udhëtuar për në Rusi. Atje, të dy u takuan me Sekretarin e Këshillit të Sigurisë Kombëtare Ruse, Nikolai Patrushev.
“Është interesante se pavarësisht nga të gjitha shkeljet e Marrëveshjes së Dejtonit , e cila u miratua në vitin 1995, kujdestari i atij traktati të paqes – Përfaqësuesi i Lartë për Bosnje dhe Hercegovinën Christian Schmidt – qëndron i heshtur. Në shtator 2023, Schmidt e kërcënoi Dodikun me ‘seriozisht pasojat’ nëse vazhdon me përshkallëzimin “Megjithatë, pavarësisht se Dodik vazhdon me aspiratat e tij secesioniste, Schmidt e vlerëson rregullisht qeverinë e Beogradit si të dobishme për procesin e paqes”, pohon Rhotert.
EUFOR – trupat paqeruajtëse të dislokuara nga BE për të siguruar zbatimin e Marrëveshjes së Dejtonit – tani duhet të patrullojnë më intensivisht zonat ku jetojnë të kthyerit. Për këtë qëllim shtimi i këtyre trupave është thelbësor. 150,000 viktima të mundshme, të cilat tashmë kanë kaluar një herë në ferr, ish-Përfaqësuesi i Lartë i Britanisë së Madhe dhe tani i ndjerë për Bosnje-Hercegovinën, Lordi Paddy Ashdown, dikur i quajti “më të varfërit e të varfërve”.
“Kërcënimi dhe ri-traumatizimi i të kthyerve nga Dodik është i pashmangshëm. Perëndimi duhet të veprojë në mënyrë parandaluese në mënyrë që, nëse ndodh skenari më i keq, për të shpëtuar këta njerëz, për shembull, me ndihmën e zonave të mbrojtura ushtarakisht të siguruara, veprimet e mundshme evakuimi dhe nëpërmjet zonat e ndalimit të fluturimeve”, sipas Rhotert.
Ky skenar mund të duket joreal për disa, por jo për ata që i mbijetuan masakrave serbe në 1992. Frika e tyre është shumë reale, veçanërisht pasi trupat çetnike serbe festojnë masakrat e tyre në Vishegrad pa u ndëshkuar çdo vit, kur banda e motoristëve nacionaliste të Vladimir Putinit “Ujqërit e natës” parakalon nëpër RS dhe presidenti i RS mohon gjenocidin.
Paralajmërimi i komandantit të NATO-s
Për Komandantin Suprem të NATO-s për Evropën (SACEUR) gjeneralin Christopher Cavoli, situata është serioze.
“Situata në Ballkanin Perëndimor është përkeqësuar. Tensionet etnike në BiH kanë potencialin të përshkallëzohen,” tha ai përpara Kongresit të SHBA.
Sipas gjeneralit Cavoli, RS po përpiqet të “dobësojë autoritetin e shtetit” dhe marrëdhëniet me BE dhe NATO, duke ruajtur lidhje të ngushta me Rusinë. Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s Jens Stoltenberg shprehu së fundmi shqetësim të thellë për “politikën e vazhdueshme separatiste” në Bosnje dhe Hercegovinë.
Ana Brnabić i vlerësoi deklaratat e gjeneralit Cavoli si një “mesazh shqetësues”.
“Do të jetë një precedent nëse ata shtyjnë rezolutën për Srebrenicën në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së. Ajo do të hapë kutinë e Pandorës. Zoti i ndihmoftë të gjithë me atë që do të shkaktojë,” tha ai.
