Qeveria gjermane po përballet me kritika të rënda publike pasi u konfirmua se 28 shtetasve afganë të dëbuar, të cilët të gjithë ishin kriminelë të dënuar, iu dhanë secili nga 1000 euro në ‘para xhepi’ përpara se të ktheheshin në Afganistan. Ky rast shkaktoi një stuhi reagimesh dhe hapi një debat për aspektet morale dhe ligjore të dëbimeve, veçanërisht kur bëhet fjalë për kthimin në vende me kushte komplekse humanitare dhe të sigurisë, si Afganistani.
Më 1 shtator 2024, 28 shtetas afganë hipën në një fluturim nga Gjermania për në Kabul. Ky fluturim përfaqësonte serinë e parë të dëbimeve në Afganistan që kur talebanët radikalë islamikë morën pushtetin në vend në gusht 2021. Të gjithë të dëbuarit u dënuan për vepra të ndryshme penale dhe nuk kishin të drejtë të qëndronin në Gjermani . Sipas burimeve nga Ministria e Brendshme gjermane, ndaj të gjithëve janë dhënë urdhër deportimi.
Pse kriminelët morën para?
Ministria e Brendshme gjermane e Saksonisë së Ulët e konfirmoi këtë pagesë, duke shpjeguar se ishte rezultat i një rekomandimi nga Ministria Federale e Brendshme (BMI). Sipas tyre, pagesa e ‘parave të xhepit’ është krijuar për të siguruar kushte minimale dinjitoze për mbijetesë gjatë një periudhe kalimtare prej gjashtë deri në nëntë muaj pas kthimit në Afganistan. BMI theksoi se qëllimi i kësaj mase është shmangia e mundësisë së ndalimit të dëbimit për shkak të kërcënimit të trajtimit çnjerëzor apo poshtërues, që do të ishte në kundërshtim me dispozitat e Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut .
Rrjedhimisht, BMI vlerësoi se shuma prej 1000 euro për person do të mjaftonte për të mbuluar përkohësisht nevojat bazë, si akomodimi, ushqimi dhe higjiena bazë. Ministria e Brendshme e Saksonisë së Ulët shtoi se të gjitha provincat e përfshira në proces ranë dakord bashkërisht për këtë shumë, duke u përpjekur të shmangin komplikimet ligjore që mund të parandalojnë ose vonojnë dëbimin.
Bazat ligjore dhe vendimet gjyqësore
Arsyeja kryesore e disbursimit të këtyre fondeve qëndron në situatën komplekse ligjore lidhur me deportimet në vende me kushte komplekse humanitare, si Afganistani. Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut, nënshkruese e së cilës është Gjermania, ndalon deportimin në vendet ku ekziston një rrezik i konsiderueshëm i trajtimit çnjerëzor ose poshtërues . Kjo vlen edhe për rastet kur kthimi mund të rezultojë në një kërcënim serioz për kushtet themelore të jetesës së personit të dëbuar.
Gjykatat gjermane kanë miratuar tashmë disa vendime që konfirmojnë këtë parim. Për shembull, në një vendim të Gjykatës Administrative Federale të vitit 2022, gjykata arriti në përfundimin se dëbimi mund të jetë i ligjshëm vetëm nëse nevojat themelore të personit të dëbuar sigurohen për një periudhë të parashikueshme pas kthimit . Ndihma financiare, si kjo pagesë prej 1000 eurosh, konsiderohej si mjet i mjaftueshëm për sigurimin e përkohshëm të këtyre nevojave.
Në atë aktgjykim, gjykata theksoi se nuk është thelbësore të sigurohet ekzistenca afatgjatë e personit të dëbuar, por vetëm të shmanget varfëria e menjëhershme ose kushtet ekstreme menjëherë pas kthimit. Sipas gjykatës, nëse një person mund të plotësojë nevojat bazë të paktën në muajt e parë pas kthimit, dëbimi mund të kryhet në përputhje me ligjin.
Kritika dhe reagime të publikut
Pavarësisht shpjegimeve ligjore, lajmi për pagesën e parave për kriminelët e dëbuar shkaktoi reagime të dhunshme në opinion. Shumë qytetarë u shprehën të pakënaqur, duke e konsideruar të papranueshme pagesën e parave për personat që kanë kryer vepra penale dhe që janë dëbuar nga vendi . Kritikët theksuan veçanërisht se kjo pagesë dërgon mesazhin e gabuar dhe mund të interpretohet si një shpërblim për kriminelët, transmeton Tagesschau .
Aktorët politikë, veçanërisht nga qarqet konservatore, e përdorën këtë situatë për të kritikuar politikat e migracionit dhe azilit. Ata pretendojnë se masa të tilla minojnë besimin e qytetarëve në sistemin e drejtësisë dhe sundimin e ligjit dhe se ato janë të padrejta ndaj qytetarëve gjermanë që përballen me vështirësi ekonomike.
Nga ana tjetër, mbrojtësit e të drejtave të njeriut dhe ekspertët ligjorë theksojnë se pagesa e këtyre fondeve nuk është një shpërblim, por një masë e nevojshme për të respektuar detyrimet ndërkombëtare të Gjermanisë . Ata theksojnë se në të kundërt Gjermania mund të akuzohet për shkelje të të drejtave të njeriut, gjë që do të kishte pasoja të rënda ligjore dhe morale.
