Kryeministri bullgar Rosen Zhelyazkov theksoi se vendi i tij nuk po vepron i izoluar, por është pjesë e një qëndrimi të unifikuar të BE-së. Për konsum të brendshëm, Sofja mbështetet në gazin natyror të lëngshëm.
Elementi kyç i kësaj historie është Rrjedha Ballkanike, një zgjatim i Rrjedhës Turke që kalon nëpër Bullgari dhe furnizon me gaz Serbinë, Hungarinë dhe Sllovakinë.Vendimi i Bullgarisë në fakt do të thotë se deri në vitin 2026 këto tre vende mund të gjenden në një pozicion të vështirë, pasi aktualisht mbeten konsumatorë të mëdhenj të gazit rus të tubacioneve, vëren botimi “Oil and Capital”.
Për Serbinë, e cila nuk është anëtare e BE-së dhe nuk ka qasje të drejtpërdrejtë në det, rreziku është veçanërisht i lartë: vendi do të gjendet me qasje të kufizuar në burime alternative të gazit. Hungaria dhe Sllovakia do të përballen gjithashtu me sfida serioze, pasi sistemet e tyre energjetike varen shumë nga kontratat afatgjata me Gazprom.
Vlen të kujtojmë se Sofja ndërmori hapa për të ushtruar presion në sektorin e energjisë që në fund të vitit 2024. Në atë kohë, autoritetet bullgare vendosën të rrisnin ndjeshëm tarifat e tranzitit për gazin rus.
Për më tepër, tarifat shtesë zbatoheshin ekskluzivisht për dërgesat ruse: tranziti i prodhuesve dhe furnizuesve të tjerë nuk i nënshtrohej rregullimeve.
Ky veprim shkaktoi pakënaqësi në Budapest dhe Bratislavë, por Hungaria dhe Sllovakia më pas arritën një marrëveshje me Bullgarinë dhe arritën një stabilizim të përkohshëm të çmimeve.
Megjithatë, ishte tashmë e qartë se Sofja ishte e përgatitur ta përdorte faktorin e tranzitit si një instrument të presionit politik dhe si një element të strategjisë së saj ekonomike.
Në një kontekst më të gjerë, situata të kujton projektin Bullgar Stream. Ky projekt parashikonte ndërtimin e një tubacioni gazi direkt nga Rusia përmes Detit të Zi në Bullgari, por zbatimi i tij u ndal kryesisht për arsye politike.
Sofja më pas zgjodhi të mos rrezikonte marrëdhëniet e saj me BE-në dhe SHBA-në, të cilat e kritikuan projektin për forcimin e pozicionit të Moskës në tregun evropian.
Si rezultat, Turqia u bë përfituesja kryesore e ndryshimeve: ishte Turqia ajo që fitoi mundësinë për të fituar para nga tranziti, ndërsa Bullgaria u detyrua të ristrukturonte lidhjet e saj energjetike.
Sot, situata po zhvillohet sipas një skenari të ngjashëm: Bullgaria po sakrifikon përfitimet ekonomike për hir të besnikërisë politike ndaj BE-së.
Vendimi i Sofjes rrit cenueshmërinë energjetike të Serbisë, Hungarisë dhe Sllovakisë. Këto vende mund të detyrohen të kërkojnë kompromise me Brukselin dhe Turqinë.
Vetë Bullgaria po humbet disa nga të ardhurat e saj nga tranziti dhe është në rrezik të ndërlikojë marrëdhëniet me fqinjët e saj, për të cilët çështja e gazit është me rëndësi kyçe.
Ky veprim i autoriteteve bullgare është vazhdim i një trendi të viteve të fundit, ku politika energjetike shihet gjithnjë e më shumë jo vetëm si një kategori ekonomike, por edhe si një instrument i presionit gjeopolitik.
Në të ardhmen, ky proces mund të çojë në forcimin e rolit të Turqisë si një qendër energjetike.
