Më 30 tetor, dhjetëra njerëz u mblodhën jashtë Ambasadës së Ukrainës në Varshavë për të protestuar kundër… luftës. Pse jo para Ambasadës Ruse – të agresorit? Dhe kush e organizoi në të vërtetë këtë protestë “paqësore”?
Sipas burimeve të Kyiv Post, në demonstratë morën pjesë midis 50 dhe 100 persona, shumica prej tyre shumë të rinj. Disa mbanin pankarta ku shkruhej “Jo luftës” të shkruara në gjuhën ukrainase. Në pamje të parë, dukej si një protestë paqeje. Megjithatë, vendi – ambasada e vendit nën sulm, jo agresori – menjëherë ngriti flamuj të kuq.
Stafi i ambasadës tha se nuk ishin informuar për ngjarjen, gjë që sugjeron se demonstrata nuk ishte spontane. Përkundrazi, dukej se ishte planifikuar me kujdes – ndoshta si pjesë e një përpjekjeje dezinformimi.
150 zł (40 dollarë) për pjesëmarrje në një protestë – reklama të postuara në internet
Një ditë para ngjarjes, reklamat u shfaqën në disa grupe të mediave sociale në gjuhën ukrainase dhe ruse në Varshavë, duke i ftuar njerëzit të bashkoheshin me një “protestë paqësore”. Kyiv Post i shqyrtoi postimet. Organizatori i dyshuar, duke pretenduar se përfaqësonte një fondacion joekzistent, u premtoi pjesëmarrësve 150 zł (40 dollarë) për pjesëmarrjen. Reklamat përdornin emoji me ngjyrë blu dhe të verdhë – ngjyrat e flamurit të Ukrainës – dhe slogane si “Ndihmoni në tërheqjen e vëmendjes së medias dhe politikanëve”.
Profili pas postimeve të rekrutimit doli të ishte i rremë. Përdorte një emër polak, nuk kishte asnjë aktivitet tjetër dhe fotografia e profilit ishte ngarkuar një ditë më parë. Kontakti i Telegram i listuar në reklamë ishte gjithashtu i rremë – emri i tij i referohej bosit meksikan të drogës El Chapo.
Ky lloj operacioni i përshtatet një modeli të njohur të dezinformimit rus. Duke përdorur gjuhë dhe simbolikë pro-ukrainase, organizatorët kërkuan të ulnin dyshimet dhe t’i bënin pjesëmarrësit të besonin se po bënin diçka domethënëse – jo të merrnin pjesë në një provokim.
Provokim rus apo eksperiment social?
Asnjë gazetar nuk u shfaq në protestë, edhe pse reklamat kishin premtuar mbulim mediatik. Kjo sugjeron që demonstrata mund të ketë qenë një provë – një provë për një operacion më të madh ose një hetim i reagimit publik.
Është gjithashtu e mundur që pamjet nga ngjarja të jenë regjistruar në telefona celularë. Materiale të tilla mund të përdoren më vonë në propagandë: “Ukrainasit protestojnë kundër luftës jashtë ambasadës së tyre”.
Askush nuk është kapur në flagrancë, por drejtimi nga i cili mund të ketë filluar ky operacion duket i qartë.
Si vepron inteligjenca ruse në Poloni
Ky nuk ishte një rast i izoluar. Shërbimet e inteligjencës ruse dhe bjelloruse kanë qenë shumë aktive në Poloni, duke kryer operacione të ndryshme destabilizimi dhe dezinformimi.
Autoritetet polake kanë raportuar vazhdimisht se kanë ndaluar individë – përfshirë ukrainas, bjellorusë dhe polakë – të dyshuar për spiunazh, sabotim ose ndihmë ndaj inteligjencës ruse. Shumë prej tyre janë agjentë të dikurshëm të rekrutuar nëpërmjet Telegramit, shpesh të pavetëdijshëm se për kë po punojnë në të vërtetë.
Ukrainasit që jetojnë në Poloni janë një objektiv i veçantë. Përveç vlerës së inteligjencës, rekrutimi i tyre shërben edhe për një qëllim njohës – për të gërryer besimin dhe për të nxitur ndjenjat anti-ukrainase në shoqërinë polake. Në këtë mënyrë, Rusia vret dy zogj me një gur: ajo përparon me qëllimet e saj operacionale, ndërkohë që mbjell përçarje dhe mosbesim.
Kush rekrutohet dhe pse
Ata që përfshihen në operacione të tilla zakonisht ndahen në disa grupe:
- Individë të rinj dhe naivë që nuk e kuptojnë se kush fshihet pas ofertës
- Njerëz nga qarqet kriminale që mendojnë se po marrin pjesë në skema të vogla, jo në spiunazh
- Individë nën presion financiar ose të shantazhuar me materiale kompromentuese
- Dhe ndonjëherë simpatizantë ideologjikë pro-rusë – të ashtuquajturit “zhdun” – të cilët mbështesin sinqerisht axhendën e Moskës.
Dëshpërimi financiar dhe mungesa e ndërgjegjësimit janë emërues të përbashkët.
Dezinformimi dhe rezistenca
Protesta jashtë Ambasadës së Ukrainës në Varshavë mund të duket e vogël, por është domethënëse. Tregon se sa lehtë mund të organizohet një protestë e rreme në zemër të kryeqytetit polak – dhe sa pak kushton manipulimi i perceptimit publik.
Është një shembull tipik i taktikave ruse të dezinformimit: operacione me kosto të ulët dhe ndikim të lartë që synojnë minimin e besimit dhe përhapjen e konfuzionit.
Në fund të fundit, qëndrueshmëria e shoqërisë – aftësia e saj për të njohur manipulimin dhe për t’i rezistuar provokimit – mbetet mbrojtja më e fortë kundër kërcënimeve të tilla hibride.
Michał Kujawski, një gazetar me qendër në Varshavë që merret me rajonin e EQL-së dhe ish-Drejtor i Çështjeve Aktuale në TVP World
