Nga Vladimir Muçaj
Ka data që nuk linden për t’u festuar, por për t’u mbajtur mend. 8 Dhjetori është një prej tyre. Ajo ditë e ftohtë e 1990-ës nuk ishte lëvizje politike; ishte britma e një brezi që kërkonte liri, dinjitet dhe një Shqipëri që të mos kishte frikë nga e ardhmja. Ishte dita kur idealizmi i rinisë u bë motor i historisë.
Por pikërisht ky idealizëm, i pastër dhe i lodhur vetëm nga mungesa e lirisë, u bë pre e individëve dhe forcave politike që panë te 8 Dhjetori jo shansin për të ndërtuar një vend më të mirë, por shansin për të ndërtuar vetveten. Nga studentët që kërkonin Shqipërinë si gjithë Europa, tek politikanët që kërkuan Shqipërinë për vete, rruga u devijua shpejt. Idealet u përdorën si valixhe që u hapën vetëm sa herë duhej kapital politik; studentët u shndërruan në simbole, ndërsa simboli në dekor.
Tre dekada e gjysmë më vonë, panorama është më e ashpër se kujtimet. Klasa politike është e lodhur, e mbyllur, shpesh cinike; nuk frymëzon, vetëm riciklon. Rinia është shpërndarë nëpër Europë — një paradoks i dhimbshëm për një vend që dikur kërkonte Europën brenda vetes. Pensionistët mbijetojnë, jo jetojnë, në një ekonomi që nuk mban dot më të dobëtit. Shoqëria ka humbur besimin tek institucionet, tek lidershipi, madje edhe tek vetja. Kjo nuk është trashëgimia e 8 Dhjetorit; është pikërisht ajo që ai brez donte të shmangte.
Kjo ditë është “e thyer” jo sepse idealet ishin të gabuara, por sepse u përdorën. Sepse shpresa u trajtua si mjet, jo si përgjegjësi. Sepse lëvizja më e pastër e një brezi u la në duart e një klase politike që sot duket më e largët nga populli se kurrë. Në vend të një Shqipërie të lirë e dinjitoze, kemi një Shqipëri që vuan plagë sociale, ekonomike dhe morale që askush nuk ka guxim t’i marrë përsipër.
Por ndoshta ka ende një mësim të heshtur në këtë ditë. 8 Dhjetori nuk është pronë e politikanëve, nuk është fjalim për podium, as kujtim ceremonial. Është një kujtesë se kur rinia merr guximin, historia lëviz. Dhe se kur shoqëria hesht, historia ndalet.
Mbyllja e vërtetë e këtij reflektimi është një pyetje që nuk pret festë, por përgjigje:
Nëse brezi i 1990-ës kërkoi Shqipërinë si gjithë Europa, pse brezi i sotëm kërkon Europën për t’u larguar nga Shqipëria?
Aty, në atë kontrast të dhimbshëm, fshihet sfida jonë si shoqëri — dhe shpresa që ende mund ta ngremë 8 Dhjetorin sërish nga toka ku e kemi lënë të bjerë.
