Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) ka publikuar raportin me titull “Ekzaminimi i telefonave në procedurë penale”, i cili analizon bazën ligjore dhe kushtetuese në Republikën e Kosovës, si dhe standardet e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (GjEDNj), lidhur me sekuestrimin dhe ekzaminimin e pajisjeve telefonike në procedurat penale.
Raporti i përgjigjet debatit publik dhe profesional të hapur së fundmi mbi çështjen nëse për ekzaminimin e të dhënave në telefonat e sekuestruar kërkohet vendim i posaçëm gjyqësor apo nëse mjafton autorizimi i Prokurorit të Shtetit, pas sekuestrimit të ligjshëm të pajisjes me vendim të gjykatës.
Në analizën e tij, IKD shqyrton në mënyrë të detajuar dispozitat e Kodit të Procedurës Penale të Republikës së Kosovës (KPPRK), duke vënë theks të veçantë në dallimin ndërmjet përgjimit si masë e veçantë hetimore dhe ekzaminimit të provave të nxjerra nga pajisjet e sekuestruara. Po ashtu, raporti analizon përputhshmërinë e këtyre dispozitave me nenin 36 të Kushtetutës së Republikës së Kosovës dhe me jurisprudencën relevante të GjEDNj-së.
Sipas gjetjeve kryesore të raportit, KPPRK-ja përcakton se kompetenca për autorizimin e ekzaminimit të pajisjeve telefonike të sekuestruara i takon ekskluzivisht Prokurorit të Shtetit, ndërsa gjykata ka kompetencë vetëm për sekuestrimin e pajisjeve, pasi për ekzaminimin e tyre nuk ekziston bazë ligjore për nxjerrjen e një vendimi gjyqësor.
IKD thekson se të dhënat e nxjerra nga pajisjet telefonike të sekuestruara ligjërisht nuk përbëjnë “përgjime”, pasi përgjimi lidhet me mbikëqyrjen e komunikimeve në kohë reale dhe rregullohet si masë e veçantë hetimore që kërkon çdoherë vendim gjyqësor. Në të kundërtën, ekzaminimi i provave të sekuestruara rregullohet nga dispozita të tjera ligjore dhe nga standarde të ndryshme kushtetuese dhe ndërkombëtare.
Në raport paralajmërohet se ndryshimi i praktikës gjyqësore mbi bazën e të njëjtit ligj mund të krijojë pasoja serioze, duke rrezikuar dështimin e rasteve penale ku provat kyçe janë siguruar përmes ekzaminimit të pajisjeve digjitale dhe duke krijuar pasiguri juridike për ndjekjen penale në të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen.
IKD vlerëson se në rast të dilemave për kushtetutshmërinë e dispozitave të KPPRK-së, gjykatat duhet t’i drejtohen Gjykatës Kushtetuese dhe jo të shmangin zbatimin e ligjit përmes interpretimeve të drejtpërdrejta kushtetuese.
Raporti përfundon me rekomandime për gjyqësorin, duke kërkuar zbatim konsekuent të ligjit, dallim të qartë ndërmjet përgjimeve dhe ekzaminimit të provave digjitale, si dhe interpretim të dispozitave ligjore në përputhje me Kushtetutën dhe jurisprudencën e GjEDNj-së.
