Për vite me radhë, kryeministri hungarez Viktor Orban e ka cilësuar pa u lodhur Donald Trumpin si një “njeri të paqes” dhe e ka lavdëruar atë me tonet më të larta për armëpushimin midis Izraelit dhe palestinezëve.
Një nga pretendimet e vazhdueshme të Orbanit: nëse Trump do të kishte qenë president në vitin 2022, Rusia nuk do të kishte filluar një luftë kundër Ukrainës. Trump është bërë një figurë kyçe në “retorikën e paqes” të Orbanit – e cila tani është baza e fushatës zgjedhore të Orbanit, shkruan Deutsche Welle .
Por kur “njeriu i paqes” pushtoi Venezuelën më 3 janar dhe urdhëroi rrëmbimin e diktatorit Nicolas Maduro , kanalet e komunikimit të Orbanit u heshtën për orë të tëra.
Në mbrëmje, në faqen e Facebook-ut të Kryeministrit u botuan dy fjali të thata: “Nuk ka viktima apo të plagosur hungarezë pas veprimeve ushtarake në Venezuelë”, dhe qeveria është në kontakt të vazhdueshëm me ambasadat hungareze në rajon për t’u siguruar që asnjë hungarez të mos jetë në rrezik.
Vetëm dy ditë më vonë, në konferencën e tij të rregullt për shtyp në fillim të vitit, Orban gjeti një shpjegim për sulmin e Trump ndaj Venezuelës. Bëhet fjalë për “heqjen e narko-shtetit”.
Kjo, sipas Orbanit, është një “lajm i mirë” për Hungarinë. Më vonë, kryeministri postoi një video të shkurtër në Facebook, në të cilën oficerët e policisë hungareze janë në aksion kundër drogës. Orbani ende hesht për të drejtën ndërkombëtare. Dhe në mënyrë që Trumpi të mos portretizohet tani si një “njeri lufte”, Orbani flet për “krizën venezueliane”.
I habitur dhe i tronditur
Sulmi i urdhëruar nga Trump ndaj Venezuelës dhe rrëmbimi i diktatorit i habitën vendet evropiane, shumë prej të cilave konsiderohen pro-amerikane – veçanërisht ato ku në pushtet janë populistët dhe mbështetësit e Trump.
Edhe pse shumë prej tyre qeverisin vetë pavarësisht normave ligjore ekzistuese ose i përshtatin ato sipas nevojave të tyre, pas sulmit ndaj Venezuelës ka kryesisht një përzierje tronditjeje dhe heshtjeje, dhe për disa, habie.
Gazetari hungarez Imre Para-Kovacs analizon atmosferën në rajon për të përjavshmen hungareze HVG: “Venezuela është e para. Por edhe politikanët evropianë mendjeshkurtër mund të gjenden shumë shpejt në një burg të Nju Jorkut.”
Dhe gazetari polak Artur Bartkiewicz paralajmëroi në gazetën Rzeczpospolita: ‘Re shumë të errëta po shfaqen në horizont.’
Ekspertja polake e sigurisë, Justyna Gotkowska, tha në një postim në Facebook se Rusia do të “testojë gatishmërinë e SHBA-së për të mbrojtur kufijtë e saj aktualë”.
Heshtja e sovranistëve
Nuk është e qartë nëse presidenti populist i Polonisë, Karol Nawrocki, është në dijeni të kësaj. Ai ka heshtur për Venezuelën deri më sot. Kampi populist dhe ekstremist i krahut të djathtë polak është kryesisht i heshtur dhe ka miratuar një qëndrim se është e nevojshme të flasë sa më pak dhe me kujdes të jetë e mundur, në mënyrë që të mos ofendojë aleatin e saj të hershëm, Shtetet e Bashkuara.
Ministri i Jashtëm Radoslaw Sikorski shkroi me sarkazëm në Platformën X: “Ka kaluar edhe një ditë tjetër në të cilën sovranistët tanë nuk e mbrojnë sovranitetin e Venezuelës. A do të thotë kjo se ata e mbrojnë atë vetëm nga Bashkimi Evropian, i cili nuk i kërcënon ata?”.
Në Republikën Çeke, populisti i krahut të djathtë Andrej Babiš , i cili u bë përsëri kryeministër disa javë më parë, reagoi gjithashtu me kujdes dhe me një ton paksa të afektuar. “Shpresoj që e gjithë kjo do të çojë në atë që qytetarët e Venezuelës të jenë në gjendje të gëzojnë liri dhe demokraci dhe që ata të zgjedhin një qeveri demokratike.”
Babiš, një miliarder i quajtur ndonjëherë “Trumpi çek”, është i njohur për ndryshimin e shpejtë të qëndrimeve të tij politike në varësi të situatës ose interesave politike. Ai ka qenë nën hetim për vite me radhë për mashtrim me subvencione dhe gjithashtu është kritikuar për konflikte interesi midis politikës dhe aktiviteteve të biznesit.
Zhgënjimi i Ficos
Ndryshe nga aleatët e tij të Evropës Qendrore në Poloni, Republikën Çeke dhe Hungari, kryeministri sllovak Robert Fico reagoi ndryshe.
“E drejta ndërkombëtare nuk zbatohet më, forca ushtarake po përdoret pa një mandat të OKB-së dhe kushdo që është i madh dhe i fortë po bën çfarë të dojë për të arritur interesat e veta”, shkroi Fico i indinjuar në Facebook vetëm disa orë pas sulmit të SHBA-së ndaj Venezuelës.
– Si Kryeministër i një vendi të vogël, duhet ta kundërshtoj me vendosmëri një shkelje të tillë të së drejtës ndërkombëtare. Do të jetë interesante të shohim se si do të reagojë BE-ja ndaj një sulmi ndaj Venezuelës që meriton dënim.
Një ditë më vonë, Fico e zbuti tonin dhe tha se do të bënte gjithçka që Sllovakia “të mos përfshihet kurrë në aventura ushtarake”. Përndryshe, shtoi ai, vendit të tij nuk i mbetet shumë veçse të “dëshmojë në mënyrë pasive” konfliktin midis SHBA-së dhe Venezuelës.
Ndryshe nga Nawrocki, Babis dhe Orban, Fico distancohet nga Trump. Kryeministri sllovak është nominalisht socialdemokrat, por vitet e fundit ai e ka profilizuar veten gjithnjë e më shumë si një populist nacionalist i krahut të djathtë. Tani ai po përpiqet ta transformojë Sllovakinë sipas modelit të Orbanit dhe e quan gjithnjë e më shumë kritikën një konspiracion anti-sllovak, veçanërisht pas vrasjes së tij në maj 2024, të cilës mezi i mbijetoi.
Kërcënim për pushtetin e presidentit serb
Presidenti serb Aleksandar Vuçiç reagoi me të njëjtën zhgënjim ndaj sulmit amerikan ndaj Venezuelës.
– Rendi juridik ndërkombëtar dhe Karta e OKB-së nuk funksionojnë më, tha Vuçiç në takimin e Këshillit të Sigurisë Kombëtare në Beograd më 3 janar. “Bota tani sundohet nga ligji i dhunës, ligji i më të fortit, dhe ky është i vetmi parim i politikës moderne që ekziston në botë sot.”
Këto fjalë, që vijnë nga goja e një sundimtari serb, tingëllojnë paksa groteske dhe paksa cinike. Vuçiç ka sunduar vendin më të madh në Ballkan për më shumë se një dekadë në një mënyrë autokratike, shpesh në prag të ligjshmërisë.
Ai u përpoq të fitonte favorin e Trump në mënyra të ndryshme, së fundmi me projektin kontrovers të pasurive të patundshme në Beograd, të udhëhequr nga dhëndri i Trump, Jared Kushner , por ai projekt dështoi.
Industria serbe e naftës (NIS) është aktualisht nën presion të madh për shkak të sanksioneve të SHBA-së kundër sektorit të energjisë ruse. Përveç kësaj, pushteti i Vuçiçit është kërcënuar nga protestat civile për më shumë se një vit.
Sundimtarë të vetmuar
Në përgjithësi, politika e Trump në Evropën Qendrore dhe Juglindore tregon se sa të vetmuar janë sundimtarët nacionalistë dhe populistë me interesat e tyre specifike. Kjo është veçanërisht e dukshme te kryeministri hungarez Orban, i cili është përpjekur prej vitesh të krijojë një aleancë të fuqishme populistësh dhe ekstremistësh të krahut të djathtë, por me sukses shumë të moderuar.
Orban mund të bëhet viktima më e madhe e politikave të njeriut të cilit i ka bërë lajka për vite me radhë. Kryeministri hungarez prej kohësh është mburrur se është aleati më besnik dhe më i ngushtë i Trump në Evropë dhe ka pretenduar se ai, së bashku me Trump, është për paqen në Evropë dhe në botë – ndërsa “nxitësit e luftës” janë në pushtet në Bruksel. Ky narrativë tani është shembur, përfundon Deutsche Welle .
