Rusia duhet të bëhet vendi i parë i ish Traktatit të Varshavës që do të anëtarësohet në NATO. Kjo ide u shpreh nga presidenti i atëhershëm rus Boris Yeltsin gjatë negociatave me presidentin amerikan Bill Clinton në Moskë në janar 1994. Transkripti i negociatave u publikua, së bashku me dokumente të tjera për vizitën e Klintonit në Rusi, nga Arkivi i Sigurisë Kombëtare të SHBA.
Një raport i Ambasadës Amerikane mbi një darkë mes Yeltsin dhe Clinton në rezidencën Novo-Ogarev afër Moskës më 13 janar 1994 thotë se Jelcin shprehu mendimin se marrëdhëniet midis Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë duhet të përbëjnë bazën e sistemit të sigurisë botërore. “Rusia duhet të bëhet vendi i parë që do të anëtarësohet në NATO. Më pas mund të pasojnë vendet e tjera të Evropës Qendrore dhe Lindore,” citohet të ketë thënë presidenti rus. Jelcin propozoi krijimin e “një lloj karteli” për të garantuar sigurinë globale, i cili do të përfshinte Shtetet e Bashkuara, Rusinë dhe vendet evropiane.
Pas kësaj, Jelcin pranoi se për momentin Rusia nuk është gati për anëtarësim në NATO dhe vuri në dukje se nuk e di se cili do të jetë reagimi i Kinës ndaj këtij hapi. Ai sugjeroi se CIA mund të ketë disa ide në lidhje me këtë, duke vënë në dukje se Rusia nuk ka më një KGB dhe nuk mund të kryejë vetë kërkime të tilla. Sipas Jeltsin, duke shpërbërë KGB-në, Rusia kurseu shumë para (në 1994 ekzistonte Shërbimi i Inteligjencës së Jashtme Ruse, si dhe Shërbimi Federal i Kundërzbulimit – paraardhësi i FSB-së aktuale).
Klinton, në përgjigje të fjalëve të Jelcinit, tha se nëse Rusia dhe vendet e tjera evropiane bashkëpunojnë, paqja në Evropë mund të sigurohet për njëqind vjet ose edhe më shumë. Megjithatë, ai nuk i komentoi deklaratat e presidentit rus për NATO-n.
Janë publikuar edhe dokumente për negociata të tjera mes Jelcinit dhe Klintonit gjatë vizitës – ata janë takuar disa herë. Ata diskutuan gjithashtu reformat në Rusi, çështjen e armëve bërthamore në Ukrainë dhe situatën në Gjeorgji. Jelcin tha se ai kategorikisht nuk pajtohet me akuzat për ambiciet perandorake të bëra kundër Rusisë. Klinton, nga ana tjetër, tha se në një numër vendesh evropiane ka mosbesim në rritje ndaj Moskës, veçanërisht pas suksesit të forcave nacionaliste dhe populiste në zgjedhjet e Dumës së Shtetit në vitin 1993, por ai siguroi se ai vetë beson në tranzicionin e suksesshëm të Rusisë drejt demokracisë. dhe në atë që Rusia duhet të luajë një rol më të madh në çështjet evropiane. Tema e zgjerimit të NATO-s si e tillë nuk u diskutua.
Në të njëjtën kohë, Klinton ngriti çështje të dhimbshme për Moskën gjatë negociatave për mbikëqyrjen e diplomatëve amerikanë dhe shitjen e armëve vendeve si Koreja e Veriut, Irani dhe Iraku.
Disa vite më parë, u publikuan bisedat midis Yeltsin dhe Clinton në vitin 1999, kur marrëdhëniet midis Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë tashmë ishin përkeqësuar dukshëm. Jelcin më pas nuk foli më për hyrjen e Rusisë në NATO, por i sugjeroi Presidentit të SHBA-së “i jepte Evropën Rusisë” në mënyrë që ajo të siguronte sigurinë atje. Klinton e qeshi si përgjigje.
Rusia asnjëherë nuk ka aplikuar zyrtarisht për anëtarësim në NATO. Në 1997, u krijua Këshilli Rusi-NATO, marrëdhënia midis Moskës dhe Aleancës së Atlantikut të Veriut u quajt një partneritet strategjik. Moska kundërshtoi anëtarësimin e vendeve të ish Traktatit të Varshavës në NATO (procesi i zgjerimit filloi në 1999), por vetëm pasardhësi i Jelcinit si president, Vladimir Putin, filloi ta quante atë një kërcënim./Kosovatimes/
