Shkruan: Rasim SMAJLAJ
-Kjo është një temë shumë interesante, komplekse dhe delikate, që kërkon analizë të kujdesshme politike, historike dhe diplomatike. Më poshtë të paraqes një trajtim të balancuar të çështjes: duhet apo jo Kosova të rreshtohet me Iranin apo Izraelin, duke u bazuar në fakte, argumente dhe kontekstin ndërkombëtar.
1. Konteksti aktual i marrëdhënieve të Kosovës me Izraelin dhe Iranin
Kosova dhe Izraeli:
Kosova dhe Izraeli vendosën marrëdhënie diplomatike në shkurt 2021.
Kosova është një nga vendet e pakta në botë që ka hapur Ambasadën në Jerusalem, gjë që e ka vendosur në një pozicion të veçantë përkrah SHBA dhe kundër qëndrimit të shumicës së vendeve evropiane.
Izraeli e njohu Kosovën si shtet i pavarur pas një periudhe të gjatë hezitimi, falë ndërhyrjes së SHBA-së gjatë administratës Trump (marrëveshja e Uashingtonit, 2020).
Kosova dhe Irani:
Kosova nuk ka marrëdhënie diplomatike me Iranin.
Irani nuk e njeh pavarësinë e Kosovës dhe është përkrahës i Serbisë në qëndrimin kundër shpalljes së njëanshme të pavarësisë (2008).
Në shumë raste, Irani ka kritikuar praninë amerikane dhe perëndimore në Kosovë, duke e konsideruar si ndërhyrje imperialiste.
2. Argumente PËR rreshtimin me Izraelin
Njohja e shtetësisë – Izraeli tashmë e ka njohur Kosovën, çka për Kosovën është një interes jetik në politikën e jashtme.
Mbështetja amerikane – Rreshtimi me Izraelin konsiderohet një lëvizje strategjike në përputhje me interesat e SHBA-së, aleatit më të madh të Kosovës.
Tregu teknologjik dhe inovacioni – Izraeli është fuqi në sektorë si teknologjia, bujqësia moderne, siguria kibernetike, etj., ku Kosova mund të përfitojë nga bashkëpunimi.
Shtim i legjitimitetit ndërkombëtar – Marrëdhënia me Izraelin e afron Kosovën me vendet perëndimore dhe e largon nga blloqet që nuk e njohin atë (si Rusia, Kina, Irani, etj.).
3. Argumente KUNDËR rreshtimit me Izraelin (apo për një qëndrim më të balancuar)
Çështja palestineze – Disa vende myslimane nuk e shohin me mirësi njohjen e Kosovës nga Izraeli, sidomos për shkak të hapjes së Ambasadës në Jerusalem, që shihet si provokim në konfliktin izraelito-palestinez.
Mundësia për njohje nga vendet islamike – Disa argumentojnë se rreshtimi i hapur me Izraelin mund të dëmtojë përpjekjet për njohje nga vende si Indonezia, Pakistani, Maroku, etj.
Humbja e neutralitetit diplomatik – Disa kritikojnë qëndrimin e Kosovës si shumë të varur nga SHBA dhe jo mjaftueshëm të pavarur në politikën e jashtme.
4. Argumente KUNDËR rreshtimit me Iranin
Irani nuk e njeh Kosovën – Çfarë përfitimi ka Kosova të afrohet me një shtet që nuk e njeh ekzistencën e saj?
Politika anti-perëndimore – Irani ka një politikë të ashpër kundër Perëndimit dhe veçanërisht kundër SHBA-së, që është mbështetësi kryesor i shtetësisë së Kosovës.
Sanksionet ndërkombëtare – Kosova nuk mund të rrezikojë marrëdhëniet me BE dhe SHBA duke u afruar me një shtet nën sanksione të shumta ndërkombëtare.
Model autoritar – Kosova si një demokraci e re nuk ka asnjë përputhje vlerash me sistemin politik të Iranit.
5. Rruga më e mençur për Kosovën: Diplomaci e mençur, jo konfrontim
Rreshtimi i plotë me Izraelin është i kuptueshëm për shkak të interesave strategjike dhe faktit që Izraeli tashmë ka njohur Kosovën.
Megjithatë, diplomacia duhet të jetë e kujdesshme, duke mos provokuar botën islame të cilës Kosova i përket edhe kulturalisht.
Kosova duhet të ndjekë një politikë të jashtme pragmatike, që mbron interesat e saj shtetërore dhe jo ideologjike.
Përfundim: Me Izraelin, por me maturi
Po, Kosova duhet të rreshtohet me Izraelin, për arsye të njohjes, bashkëpunimit strategjik dhe harmonisë me SHBA.
Jo, Kosova nuk ka arsye të afrohet me Iranin, për sa kohë që Irani nuk e njeh shtetësinë e saj dhe mbështet qëndrimin serb.
Megjithatë, politika e jashtme nuk duhet të jetë e ngurtë, por fleksibile, duke lënë hapësirë për dialog edhe me vendet që nuk e kanë njohur Kosovën, përfshirë vendet myslimane.
