Vendimi i Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, për të sulmuar Iranin përbën si rrezik ashtu edhe mundësi për Presidentin rus, Vladimir Putin. Sulmet synojnë partnerin strategjik të Moskës, por ato mund t’i japin Rusisë një shans për t’u rikthyer në politikë.
Pasi SHBA-të goditën pjesë kyçe të kompleksit bërthamor të Iranit, Teherani iu drejtua Moskës. Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, tha të dielën se do të udhëtonte për në Rusi të hënën për konsultime me Putinin.
Duke folur në një konferencë për shtyp në margjinat e një takimi të Organizatës së Bashkëpunimit Islamik në Stamboll, Araghchi tha se do të zhvillojë “konsultime serioze me presidentin rus” mbi përshkallëzimin e konfliktit, i cili tani i ka përfshirë drejtpërdrejt Shtetet e Bashkuara në të.
Kjo nuk është për t’u habitur. Irani dhe Rusia i kanë thelluar lidhjet e tyre në muajt e fundit, me të dy vendet që nënshkruan një partneritet strategjik gjatë vizitës së Presidentit iranian Masoud Pezeshkian në Kremlin në janar. Udhëtimi i Araghchi-t tani duket se ka qenë në proces: korrespondentja e NBC News, Andrea Mitchell, raportoi të premten, përpara sulmeve të SHBA-së, se ministri i jashtëm i Iranit i kishte thënë asaj se do të shkonte në Moskë.
Reagimi zyrtar i Ministrisë së Jashtme ruse ndaj sulmeve të SHBA-së ndaj Iranit ishte padyshim dënues. Në një deklaratë të lëshuar të dielën , Moska tha se “dënon fuqimisht” sulmet e SHBA-së ndaj objekteve bërthamore iraniane, duke vënë në dukje se “vendimi i papërgjegjshëm për t’i nënshtruar territorit të një shteti sovran sulmeve me raketa dhe bomba, pavarësisht argumenteve që e shoqërojnë atë, shkel rëndë të drejtën ndërkombëtare, Kartën e OKB-së dhe rezolutat e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, të cilat më parë i kanë kualifikuar pa mëdyshje veprime të tilla si të papranueshme”.
Fjalë të forta, pavarësisht ironisë së dukshme: Një aspekt i partneritetit të Moskës me Teheranin ka qenë transferimi i teknologjisë së dronëve që i lejon ushtrisë ruse të vazhdojë bombardimin e qyteteve ukrainase. Por partneriteti strategjik i Iranit me Rusinë nuk është një pakt mbrojtjeje i ndërsjellë. Në javët e fundit, qeveria ruse e ka bërë të qartë gjithashtu se marrëveshja e partneritetit nuk e detyron atë të mbrojë Iranin nëse sulmohet. Dhe në komentet e tij të fundit publike mbi konfliktin Izrael-Iran, Putin ka përdorur një ton disi të matur.
Duke folur në Forumin e 28-të Ekonomik Ndërkombëtar të Shën Petersburgut të premten, Vladimir Putin përmendi “të drejtën legjitime” të Teheranit për të pasuruar uranium për energji bërthamore civile, por gjithashtu vuri në dukje “shqetësimet e Izraelit” në lidhje me ambiciet bërthamore të Iranit. Presidenti rus la të kuptohej se Moska mund të luante një rol ndërmjetësues në përfundimin e konfliktit. “Ne ua kemi shpjeguar qëndrimin tonë të dyja palëve”, tha ai. “Siç e dini, ne mbajmë kontakte si me Izraelin ashtu edhe me miqtë tanë në Iran. Kemi propozime të caktuara me pjesëmarrjen e Rusisë.”
“Duhet të theksoj se ne në asnjë mënyrë nuk po e pozicionojmë veten si ndërmjetës,” shtoi Putin. “Ne thjesht po paraqesim ide.”
Përpara se Izraeli të niste operacionin e tij kundër Iranit më 13 qershor, diplomatët rusë kishin paraqitur tashmë një propozim specifik: Rusia mund të çonte materialet bërthamore iraniane në magazinë për t’i përpunuar në karburant reaktori.
Ndikimi diplomatik i Rusisë mbi Iranin ka qenë një kartë e rëndësishme në duart e Putinit. Moska ishte nënshkruese e Planit të Përbashkët Gjithëpërfshirës të Veprimit (JCPOA), një marrëveshje e vitit 2015 që synonte frenimin e ambicieve bërthamore të Teheranit. Edhe pse Rusia është izoluar nga Perëndimi për shkak të agresionit të saj kundër Ukrainës, ndikimi i Moskës mbi Teheranin shpesh shihet si çelësi i çdo marrëveshjeje me Iranin.
Në një koment të botuar para sulmeve të SHBA-së ndaj Iranit, Andrei Kortunov i Këshillit Rus të Çështjeve Ndërkombëtare, i lidhur me Kremlinin, vuri ne dukje se partneriteti strategjik i Rusisë me Iranin mund t’i japë asaj mundësinë për të luajtur rolin e “ndërmjetësit të paanshëm” në zgjidhjen ose lehtësimin e konfliktit.
“Në këtë mënyrë, Moska do të forconte ndikimin e saj në rajon pas rënies së regjimit sirian të Bashar al-Assad”, shkruan Kortunov. “Megjithatë, përshkallëzimi i vazhdueshëm shoqërohet me rreziqe serioze dhe kosto të mundshme për Moskën. Fakti mbetet: Rusia nuk ishte në gjendje të parandalonte një sulm masiv izraelit ndaj një shteti me të cilin nënshkroi një marrëveshje gjithëpërfshirëse partneriteti strategjik vetëm pesë muaj më parë. Moska nuk është qartësisht e gatshme, përveç deklaratave politike që dënojnë veprimet e Izraelit, t’i ofrojë Iranit ndihmë ushtarake.”
Shumë gjëra kanë ndryshuar që nga nënshkrimi i JCPOA-s: Trump u tërhoq nga marrëveshja bërthamore me Iranin në vitin 2018, Irani u përgjigj duke zgjeruar programin e tij të pasurimit të uraniumit, dhe rënia e regjimit të Asadit, një klient si i Rusisë ashtu edhe i Iranit, dhe dobësimi dramatik i grupit Hezbollah të mbështetur nga Irani në Liban nga Izraeli, i kanë dhënë një goditje shkatërruese të ashtuquajturit “bosht i rezistencës” të Iranit.
Pas ndërhyrjes së drejtpërdrejtë ushtarake amerikane, konflikti në Lindjen e Mesme po zhvillohet edhe më shpejt. Rusia aktualisht nuk është në një bazë kaq të fortë ekonomike: Ministri rus i Zhvillimit Ekonomik, Maxim Reshetnikov, tha javën e kaluar se ekonomia ruse është në prag të recesionit. Është e vërtetë që kriza në rritje në Lindjen e Mesme mund të rrisë çmimin e naftës, eksporti i së cilës është baza e fuqisë ekonomike të Rusisë.
I pyetur në Shën Petersburg rreth ndikimit të luftës në Ukrainë në ekonominë ruse, Putin citoi Mark Twain: “Siç tha dikur një shkrimtar i famshëm, ‘Thashethemet për vdekjen time janë ekzagjeruar shumë'”. Por lufta vazhdon dhe po i kushton shtrenjtë Rusisë si në humbje njerëzore ashtu edhe në ato ekonomike. Me SHBA-në tani në konflikt të drejtpërdrejtë ushtarak me Iranin, është e paqartë nëse Putini do të jetë në gjendje të vazhdojë të përdorë të njëjtën ndikim gjeopolitik që kishte në të kaluarën.
