Është në interes të Beogradit dhe Bashkimit Evropian që Serbia demokratike t’i bashkohet bllokut evropian, por me kusht që të ndërmerren hapa konkretë në parimet dhe reformat demokratike, tha të martën Marta Kos, Komisionere e Zgjerimit e Komisionit Evropian, duke i bërë thirrje vendit të drejtohet drejt sundimit të ligjit, lirisë së medias dhe të drejtave të njeriut.
Në seancën plenare të Parlamentit Europian në Strasburg, Kos hapi një debat mbi polarizimin dhe rritjen e represionit në Serbi, një vit pas tragjedisë në Novi Sad kur 16 persona humbën jetën nga rënia e tendës në stacionin hekurudhor.
“Tragjedia në Novi Sad e polarizoi thellësisht shoqërinë serbe dhe studentët protestuan në qytetet serbe dhe kërkuan llogaridhënie. Korrupsioni dhe papërgjegjësia e perceptuar ishin shkaqet kryesore të protestave, së bashku me arsye të tjera si mungesa e demokracisë dhe pandëshkueshmëria e politikanëve dhe mungesa e lirisë së medias”, tha Kos.
Ajo tha se pret që kandidatët për anëtarësim të respektojnë vlerat kryesore që janë themeli i Unionit – dinjiteti njerëzor, liritë, demokracia, sundimi i ligjit dhe të drejtat e njeriut, dhe theksoi rëndësinë e luftës kundër korrupsionit.
“Është në interesin e Serbisë dhe tonin që një Serbi demokratike t’i bashkohet Unionit, por që kjo të ndodhë priten hapa konkretë në parimet dhe reformat demokratike”, tha Kos.
Ajo vlerësoi se tani është koha për vendime strategjike.
“Unioni është i qartë këtu, ashtu siç qëndron dhe siç është e angazhuar, Serbia duhet të marrë një vendim dhe të deklarojë qartë se cili është angazhimi i saj strategjik”, tha Kos.
“Marrëdhëniet e ngushta me Moskën dhe Pekinin që shoqërojnë kritikat ndaj BE-së nuk priten nga një vend kandidat”, tha Kos.
Shumica e klubeve parlamentare kritikuan autoritetet e Vuçiçit dhe përfaqësuesit e krahut të djathtë të BE-së.
Raportuesi i Parlamentit Evropian për Serbinë, Tonino Picula, tha në debat se tragjedia në Novi Sad vërteton se korrupsioni nuk është një krim i zakonshëm.
“Korrupsioni shkatërron institucionet dhe, për fat të keq, merr jetë”, tha Picula.
Eurodeputeti socialist (S&D) thekson se ky aksident pasqyron disa nga problemet kryesore strukturore në Serbi: përfshirjen jotransparente të aktorëve të huaj në projekt, mungesën e kontrolleve që do të pengonin përdorimin e objektit për shkak se nuk u respektuan standardet e sigurisë, pengimin e hetimit dhe pavarësinë e gjyqësorit pas tragjedisë, si dhe shtypjen e qytetarëve që kërkojnë përgjegjësi dhe ndryshim.
“Ndërsa qeveria serbe përsërit se dëshiron të bashkohet me Bashkimin Evropian, ajo po largohet gjithnjë e më shumë nga vlerat e saj themelore çdo ditë. Progresi matet me reforma konkrete, jo me premtime boshe”, tha Picula, duke shtuar se “ky debat dhe rezolutë, sigurisht, nuk janë një sulm ndaj Serbisë”.
“Evropa nuk e zhgënjeu Serbinë, qeveria në Serbi po i zhgënjen qytetarët e saj”, tha Picula.
Eurodeputeti austriak Reinhold Lopatka, në emër të Partisë Popullore Evropiane, tha se “e ardhmja evropiane e Serbisë varet nga e vërteta dhe përgjegjësia – viktimat e Novi Sadit meritojnë drejtësi”.
Ai theksoi se Serbia duhet të kapërcejë polarizimin politik përmes dialogut dhe respektit, dhe se autoritetet serbe pritet të mbrojnë, jo të persekutojnë, protestuesit paqësorë.
Ai shtoi se BE-ja njeh përparimin e Serbisë në fusha të caktuara, duke përfshirë rritjen ekonomike, lidhjen e infrastrukturës rajonale dhe bashkëpunimin me Bashkimin Evropian në menaxhimin e migracionit dhe sigurinë energjetike, dhe se Brukseli është i përkushtuar ndaj perspektivës së saj evropiane dhe anëtarësimit të ardhshëm në Bashkimin Evropian.
“Megjithatë, unë theksoj qartë se progresi në anëtarësim varet nga respekti i plotë për vlerat e Unionit, një proces që bazohet vërtet në meritë dhe respekt për demokracinë, sundimin e ligjit, pavarësinë e gjyqësorit dhe medias, si dhe pluralizmin politik”, tha Lopatka.
Eurodeputeti austriak Harald Wilimsky, i cili foli në emër të grupit të krahut të djathtë Patriotët për Evropën, pohoi megjithatë se Presidenti serb Aleksandar Vuçiç dhe udhëheqësi hungarez Viktor Orban janë “patriotë krenarë që kundërshtojnë marrëzinë që po zhvillohet aktualisht në shumë vende të tjera” dhe për këtë arsye “të dy ndoshta janë në shënjestër të elitave të Brukselit dhe nomenklaturës së Brukselit për këtë arsye”.
Tomasz Froelich nga Klubi i dytë Evropian i Kombeve Sovrane, i ekstremit të djathtë, tha se “protestat legjitime studentore kundër korrupsionit po keqpërdoren për qëllime gjeopolitike” dhe se politika e BE-së ndaj Beogradit po e shtyn Serbinë jashtë Evropës dhe në “krahët e Azisë”.
“Gabim fatal, sepse ne kemi nevojë për Serbinë si partner strategjik, për shembull, në luftën kundër migracionit të paligjshëm, por në Evropë vetëm Fico dhe Orbán e kuptojnë këtë. Larg duart nga Serbia!” tha ai.
Eurodeputetët kroatë thonë se Serbia e Vuçiçit nuk i plotëson kriteret për t’u anëtarësuar në Bashkimin Evropian
Deputeti kroat Gordan Bosanac beson se zgjedhjet e lira dhe të parakohshme janë një mënyrë për të dalë nga kriza që ka përfshirë Serbinë.
“Kjo tragjedi e ngriti Serbinë në këmbë. Protestat mobilizuan një numër të jashtëzakonshëm të rinjsh që vendosën të ndërpresin arsimimin e tyre për të luftuar për drejtësi”, tha Bosanac.
Fatkeqësisht, vazhdoi ai, Vuçiç iu përgjigj kërkesave të tyre për ndryshim me taktika të zhdukjes, njollosjes së medias, dhunës dhe represionit.
“Çfarë më pas? Zgjedhjet e parakohshme të lira dhe të ndershme janë një mënyrë për të dalë nga kjo krizë. Ne si BE nuk mund të vendosim se çfarë dhe si në emër të qytetarëve të Serbisë, por mundemi dhe duhet të qëndrojmë me ta në anën e duhur të historisë”, tha Bosanac.
Eurodeputetët e HDZ-së Tomislav Sokol, Karlo Ressler dhe Sunčana Glavak thanë se Serbia e Vuçiqit nuk i plotëson kriteret për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
“Tragjedia në Novi Sad nuk ishte një incident i izoluar, por një kujtesë e krizës morale dhe politike në të cilën ndodhet Serbia tani, gjë që tregon se mënyra se si është sot nuk ka vend në Bashkimin Evropian”, tha Sokol dhe vlerësoi se “Vuçiç është një autokrat dhe zbatues i ideologjisë së Serbësisë së Madhe së bashku me KOS-in”.
Opozita serbe, “nëse dëshiron të jetë e besueshme, duhet të distancohet qartë nga një politikë e tillë”, tha Sokol, duke përfunduar se “Beogradi është burimi kryesor i paqëndrueshmërisë në rajon”, gjë që shihet më qartë në Mal të Zi.
Karlo Ressler tha se regjimi i Vuçiçit dhe Serbia, në vend të reformave, “çlirimit nga narrativat mitologjike të së kaluarës” dhe lidhjeve të privilegjuara me Rusinë, “po largohen gjithnjë e më shumë nga vlerat evropiane dhe sundimi i ligjit”.
“Politika e paqësimit ka përjetuar rënien e saj dhe besueshmëria tani mund të rikthehet vetëm duke u përballur me realitetin e vështirë, duke mbështetur forcat ligjore pro-evropiane dhe duke mbajtur një qëndrim më të vendosur ndaj të gjithë atyre që minojnë vlerat evropiane”, tha Ressler.
Kolegia e tyre e partisë, Sunčana Glavak, vuri në dukje se Serbia është “kokete ndaj BE-së kur është e nevojshme”, por në të njëjtën kohë ndaj Rusisë dhe Kinës.
“Serbia nuk mund të kërkojë njëkohësisht të hapë kapituj (në negociatat për anëtarësim në BE) dhe t’ua mbyllë gojën qytetarëve të vet”, përfundoi ajo fjalimin e saj.
Stephen Nikola Bartulica nga Klubi i Konservatorëve dhe Reformistëve Evropianë vlerësoi se Serbia “nuk ka bërë ndonjë përparim të rëndësishëm” drejt anëtarësimit në BE gjatë vitit të kaluar, dhe autoritetet në Beograd ende “refuzojnë të pranojnë agresionin e viteve 1990”.
Ai vlerësoi gjithashtu se kroatët në Serbi “nuk kanë as afër aq të drejta” sa serbët në Kroaci.
