Rasti i ndodhur në Podujevë, ku një 18-vjeçar mbeti i vdekur si pasojë e një sulmi brutal nga dy të mitur, e ka tronditur opinionin në vendin tonë. E pikërisht ky rast është trajtuar në një panel në kuadër të magazinës ‘Info Plus’ në RTK, me Yll Zekajn-avokat, Lavdim Makshanën nga IKD dhe Bekim Selishtën-sociolog.
Panelistët konstatuan se në shumicën e rasteve ku po ndodhin vepra të tilla penale, po shihet se kanë dështuar të gjitha hallkat e sistemit.
Avokati Yll Zekaj ka thënë se si shoqëri dhe institucione kemi dështuar në adresimin e duhur të këtyre çështjeve. Sipas tij, dështimi ka të bëjë në dy faza: atë të preventivës dhe të risocializimit.
“Kemi të bëjmë me një recidivist, ku shihet se dënimet e mëhershme nuk e kanë arritur qëllimin e vet. Kemi të bëjmë me të mitur përgjegjësia penale e të cilëve adresohet përmes Kodit të Drejtësisë për të mitur, e që dallon në mënyrë thelbësore nga të rriturit që janë të dyshuar për kryerjen e veprës penale. Dallon edhe për nga lartësia e veprës por edhe nga qëllimi i dënimit. Derisa tek të rriturit nuk është vetëm risocializimi i tyre por edhe si një formë një përgjigje të shoqërisë për veprën që e kanë kryer, tek të miturit kemi ekskluzivisht risocializimin dhe edukimin e tyre në forma të ndryshme”, ka thënë Zekaj.
Sipas tij, ne si shtet, po dështojmë ta zbatojmë qëllimin e dënimit dhe në fund po del se edhe ata që janë dënuar paraprakisht po janë përsëritës të veprës.
“Një person me 9 vepra penale, i cili i ka mbajtur burg 3 vite e gjysmë në institucionet edukuese, po shihet se ato institucione nuk kanë arritur të zbatojnë qëllimin e atij dënimi. Pra, ne nuk po merremi me preventivën, nuk merremi me risocializimin e këtyre të miturve, por po merremi në fund vetëm me pasojat dhe po shikojmë të gjejmë pastaj gabimet”, ka shtuar ai.
Sa i përket deklaratës së parë të policisë, e cila rastin e ndodhur në Podujevë e raportoi fillimisht si ‘therje me thikë’, avokati Zekaj ka thënë se jo rrallë herë ndodhë që deklaratat e hershme të policisë të jenë të pasakta.
“A ndodhë kjo për shkak të gabimeve teknike të policisë apo për qëllime të tjera i mbetet Inspektoratit të Policisë që ta vërtetojë një gjë të tillë. Shpesh ndodh që të kemi deklarata të ngutshme dhe jepen të pavërteta. Është mirë që policia të mos ngutet me deklarata sepse kjo mund të dëmtojë hetimet”, ka theksuar Zekaj.
Ndërkaq, Lavdim Makshana nga Instituti Kosovar për Drejtësi, ka thënë se gjatë shekullit 20 dhe 21 dënimet në raport me të miturit kanë ndryshuar.
“Në rastet kur kryerësit e veprave penale janë të miturit qëllimi i dënimit nuk është vetëm karakteri represiv i tij, por në një farë mënyre risocializimi dhe ta riedukim”, ka thënë ai.
Sipas tij rasti i fundit që është iniciuar nga Prokuroria në Prishtinë për vrasje, maksimumi që mund të dënohen kryerësit e veprës është 5 vjet. Sipas Makshanës, në adresimin e këtij rasti kanë dështuar të gjitha hallkat e shoqërisë, duke filluar nga familja, shkolla, rrethi shoqëror, e në fund shteti.
“Si është e mundur që njëri prej të dyshuarve ka qenë recidivist, pra nga qëllimi i dënimit për ta risocializuar ne e kemi prodhuar një kryerës të ri. Ka dështuar që të risocializohet kryerësi i veprës penale”, ka theksuar Makshana.
E për sociologun Bekim Selishta gjëja më e rëndësishme është parandalimi i problemeve se sa shqiptimi i dënimit.
“Te ne punojmë pak për parandalimin. Disa herë e kam potencuar se vendet e rajonit dhe vendet e BE-së i kanë rikualifikuar sociologët, që të jenë në shkolla e në institucione të ndryshme. Në Qendrat Sociale që merren me trajtimin e fëmijëve pa prindër apo me prindër të ndarë, ata trajtohen nga një jurist, një ekonomist apo dikush tjetër. Pra edhe trajtimin ua bëjmë gabimisht. Nuk mund t’i trajtojë këto probleme psikologu sepse aty nuk ka të bëjë me probleme mentale, por ka të bëjë me relacionin ndërshoqëror dhe kjo është pjesë e sociologut. Doktor i shoqërisë është sociologu e jo psikologu”, ka thënë Selishta.
Te rasti konkret, sipas tij, shihet që njëri prej të miturve ka qenë kryerësi i 9 veprave dhe për të ardhmen ai është një super rrezik për shoqërinë.
Ai ka thënë se institucionet kanë dështuar në shumë segmente, teksa ka thënë se largimi i lëndës së sociologjisë nga shkollat ka qenë gabim.
