Evropa kaloi dekada duke bindur veten se gjeopolitika kishte rregulla, aleatët ishin të besueshëm dhe sovraniteti ishte i shenjtë – të paktën në kontinent. Një debat i ashpër transatlantik të martën sugjeroi se këto supozime më në fund po shemben.
Në një panel të Institutit Quincy mbi pasojat e kërcënimeve të Donald Trump kundër Groenlandës dhe Venezuelës, analistë të lartë evropianë dhe të Amerikës së Veriut paraqitën një diagnozë të zymtë: Evropa është e zënë midis një Rusie që i frikësohet, një lufte në Ukrainë që nuk mund ta zgjidhë dhe një SHBA-je që nuk i beson më – por që ende ka nevojë të madhe.
Ajo që doli në pah nuk ishte uniteti, por ankthi: mbi rolin e Rusisë në të ardhmen e Evropës, mbi besueshmërinë e Uashingtonit dhe nëse Evropa e ka bindur veten në heshtje për pafuqi strategjike.
Rusia: Armik ekzistencial – apo alibi strategjike?
Pascal Boniface, drejtor themelues i Institutit Francez për Çështje Ndërkombëtare dhe Strategjike (IRIS), sfidoi atë që ai e quajti perceptimi gjithnjë e më i shtrembëruar i kërcënimit nga Evropa.
Rusia, argumentoi ai, nuk është në prag të pushtimit të Evropës. Moska ka luftuar për të nënshtruar Ukrainën – një vend me rreth 30 milionë banorë – duke e bërë idenë se ajo mund të mposhtë ushtarakisht një Bashkim Evropian me 450 milionë banorë thellësisht të pabesueshme.
Kjo nuk do të thotë që Rusia nuk përbën kërcënim. Boniface pranoi aftësinë e Moskës për të destabilizuar Evropën përmes operacioneve kibernetike, ndërhyrjeve politike dhe konflikteve të ndërmjetësuara, veçanërisht në Afrikë.
Por ai e hodhi poshtë narrativën mbizotëruese të një pushtimi të afërt rus të Evropës si të ekzagjeruar – dhe politikisht të paaftë.
Rreziku, paralajmëroi ai, është psikologjik. Duke e bindur veten se Rusia është një kërcënim ekzistencial, Evropa e ka zënë veten në kurth duke besuar se vetëm SHBA-të mund të garantojnë mbijetesën e saj, duke e lënë të paaftë t’i rezistojë presionit amerikan – edhe kur ky presion minon sovranitetin evropian.
Zoltán Koskovics, drejtor i Njësisë Gjeopolitike në Qendrën për të Drejtat Themelore të Hungarisë, ofroi një kornizë më realist.
Uashingtoni, vuri në dukje ai, nuk pret më që Evropa të jetë miqësore me Rusinë, por pret që Evropa të “stabilizojë” marrëdhënien e saj me Moskën.
Kjo gjuhë, theksoi Koskovics, vjen direkt nga dokumentet strategjike të SHBA-së. Supozimi afatgjatë amerikan është se Evropa duhet të jetë e aftë të balancojë Rusinë vetë – një pikëpamje që Hungaria e ndan gjerësisht.
Zachary Paikin, një bashkëpunëtor kërkimor në Institutin Quincy, shkoi më tej, duke argumentuar se ngurtësia e Evropës ndaj Rusisë nxitet më pak nga siguria sesa nga statusi.
Përfundimi i luftës në Ukrainë përmes negociatave, tha ai, do të kërkonte trajtimin e Rusisë si një aktor i barabartë – diçka që udhëheqësit evropianë kanë frikë se do të zvogëlonte pozicionin e Evropës në rendin ndërkombëtar.
Ky ankth për statusin, sugjeroi Paikin, e ka ngurtësuar në heshtje qasjen e Evropës ndaj Moskës dhe e ka zgjatur konfliktin.
Ukraina: Lufta që ngriu strategjinë evropiane
Ukraina mbizotëronte mbi çdo shkëmbim – jo vetëm si një fushë beteje, por si një kornizë mendore që formëson politikën evropiane.
Boniface argumentoi se Evropa e ka bërë Ukrainën qendrën e të gjithë botëkuptimit të saj strategjik, shpesh me koston e realizmit.
Udhëheqësit evropianë flasin sikur Rusia të ishte gati të marshonte drejt Berlinit, tha ai, edhe pse Moska mbetet e bllokuar në Ukrainën lindore.
Duke e lidhur kaq ngushtë besueshmërinë dhe autoritetin e saj moral me Kievin, Evropa i ka dhënë SHBA-së dominimin e përshkallëzimit të situatës, duke kufizuar aftësinë e saj për të manovruar në tregti, diplomaci apo edhe në mosmarrëveshje territoriale si ajo e Groenlandës.
Koskovics e përfshiu Ukrainën në një kritikë më të gjerë të gjendjes së Evropës. Lufta, tha ai, është pjesë e një krize më të gjerë institucionale dhe morale – së bashku me migrimin masiv, krimin dhe rënien e besimit në institucionet politike – që po nxit rritjen e partive populiste që premtojnë një politikë të jashtme më pak ideologjike dhe më të bazuar në interesa.
Për Kanadanë, vuri në dukje Paikin, Ukraina paraqet një kufizim të ndryshëm. Ottawa mbetet e lidhur ngushtë me NATO-n dhe e ndikuar nga një elektorat i fuqishëm vendas ukrainas, duke e bërë çdo ndryshim domethënës drejt Rusisë politikisht të vështirë – edhe nëse elitat kanadeze privatisht i shohin pretendimet për një pushtim rus në Arktik si të ekzagjeruara.
SHBA: Aleat, apo kundërshtar ideologjik?
Nëse Rusia është frika e Evropës, SHBA-ja është dilema e saj.
Boniface ishte i pakursyer në vlerësimin e tij për Donald Trump, duke e përshkruar atë si një grabitqar dhe jo si një mbrojtës.
Trump ka vënë hapur në pikëpyetje Nenin 5 të NATO-s, ka tallur udhëheqësit evropianë dhe ka treguar më shumë respekt personal për Vladimir Putinin sesa për aleatët tradicionalë të Uashingtonit.
Koskovics kundërshtoi “retorikën e funeralit”. Ajo që ka rënë, argumentoi ai, nuk është Perëndimi, por ideologjia liberale teknokratike.
Konflikti i Trump me Evropën është ideologjik, jo qytetërues: Uashingtoni dëshiron që Evropa të kontrollojë migracionin, të braktisë qeverisjen burokratike dhe të marrë përgjegjësinë për mbrojtjen e vet – përfshirë edhe kundër Rusisë.
Paikin ofroi një interpretim më të ftohtë. SHBA-të, tha ai, po përqendrohen gjithnjë e më shumë në dominimin e hemisferës dhe konkurrencën me Kinën.
Evropa ka ende rëndësi – por shumë më pak sesa kishte dikur. Ky ndryshim e lë Brukselin të ekspozuar, veçanërisht pasi ai vazhdon të mbështetet te Uashingtoni, ndërsa refuzon të diversifikojë marrëdhëniet e tij strategjike.
Evropa: Sovraniteti, statusi dhe mohimi strategjik
Pas debateve mbi Rusinë, Ukrainën dhe Trumpin fshihej një shqetësim më i thellë: frika e Evropës se mos humbiste rëndësinë.
Paikin argumentoi se reagimi i ashpër i Evropës ndaj kërcënimeve të Trump për Groenlandën – shumë më i zhurmshëm se reagimi i saj ndaj shkeljeve të së drejtës ndërkombëtare në të kaluarën diku tjetër – pasqyron një realizim të papritur se vetë Evropa tani është e cenueshme. Ajo që është në rrezik nuk është vetëm territori, por edhe statusi.
Koskovics paralajmëroi se qëndrimi aktual i Evropës – moralist, i përçarë dhe strategjikisht i varur – rrezikon të përshpejtojë rënien e saj. Pa reforma, sugjeroi ai, vetë BE-ja mund të përçahet nën presionin e jashtëm.
Evropa është e zënë midis një Rusie që nuk mund ta mposhtë, një lufte që nuk mund ta përfundojë dhe një SHBA-je mbi të cilën nuk mund të mbështetet më – por që nuk mund t’i shpëtojë.
Mbetet e paqartë nëse kjo çon në pavarësi të vërtetë strategjike apo në varësi më të thellë të maskuar si sfidë.
Por epoka në të cilën Evropa mund të merrte përsipër mbrojtjen, prestigjin dhe autoritetin moral njëkohësisht ka mbaruar, përfunduan analistët.
Dhe këtë herë, Uashingtoni mund të mos jetë duke ardhur në ndihmë.
