Ai ishte zyrtari më i lartë ushtarak në Kinë dhe krahu i djathtë i udhëheqësit Xi Jinping. Por tani gjenerali Zhang Yuxia është në paraburgim. Dhe ai nuk është i vetmi. Vëzhguesit po flasin për një “spastrim” në krye të ushtrisë kineze. Çfarë do të thotë kjo për regjimin, për marrëdhëniet me Rusinë dhe Kinën, dhe për Tajvanin? Ja përgjigjet.
Kina ka arrestuar gjeneralë të lartë të afërt me Xi Jinping për korrupsion dhe tradhti, përfshirë krahun e djathtë të udhëheqësit kinez, gjeneralin Zhang Yuxia .
Vendimi e lë Xi Jinping praktikisht vetëm në krye të hierarkisë ushtarake të vendit dhe ngre pyetje rreth fqinjëve të Kinës, veçanërisht ambicieve të Pekinit për të marrë kontrollin e Tajvanit , konkurrencës së tij me Shtetet e Bashkuara dhe imazhit të tij rajonal si një fuqi e qëndrueshme.
Analistët kinezë me të cilët foli Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL) thanë se spastrimi do të kishte pasoja serioze dhe se partnerët dhe rivalët e Pekinit do të vëzhgonin nga afër për trazira të mëtejshme brenda radhëve të Partisë Komuniste Kineze.
“Për dekada të tëra, Kina ka projektuar imazhin e një vendi me plane afatgjata për të ushtruar ndikim dhe për të konkurruar me Shtetet e Bashkuara si një superfuqi”, tha për Radion Evropa e Lirë Temur Umarov , një bashkëpunëtor në Qendrën Carnegie Rusia-Eurasia në Berlin.
“Por kjo [largim] ngre shumë pyetje dhe dyshime rreth asaj që po ndodh në Kinë dhe nëse Xi kontrollon rrethin e tij të ngushtë aq sa duket.”
Zhang, i cili aktualisht është nën hetim për korrupsion, ishte zyrtari më i lartë ushtarak i Kinës. Ai mbante pozicionin e nënkryetarit të Komisionit Qendror Ushtarak, organi më i lartë udhëheqës ushtarak i Partisë Komuniste Kineze.
Përmes këtij pozicioni, ai luajti një rol udhëheqës në thellimin e partneritetit ushtarak midis Kinës dhe Rusisë , i cili u zgjerua në fusha të tilla si prodhimi i përbashkët dhe mbrojtja nga raketat pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Moska në vitin 2022.
“Zhang Yuxia ishte një figurë qendrore në marrëdhëniet me Rusinë”, tha për Radion Evropa e Lirë Dennis Wilder , një ekspert për ushtrinë kineze dhe ish-kreu i divizionit të analizës së Kinës në CIA .
Çfarë ndodhi dhe pse është e rëndësishme?
Ndërsa sistemi politik i errët i Kinës e bën të vështirë përcaktimin e motiveve të sakta të Xi-t, ndalimi i Zhang-ut vjen përpara një samiti të mundshëm në Pekin me Presidentin e SHBA-së Donald Trump në prill. Xi pritet gjithashtu të kandidojë për një mandat të katërt si udhëheqës në vitin 2027.
Sipas një deklarate nga Ministria e Mbrojtjes, Zhang po hetohet për “shkelje të rënda disiplinore dhe ligjore” të dyshuara.
Liu Zhenli , një tjetër gjeneral dhe shef i shtabit të CMC-së, po hetohet gjithashtu për të njëjtat akuza.
Një artikull i botuar më 25 janar në gazetën ushtarake Liberation Army Daily tha se Zhang dhe Liu kishin “tradhtuar seriozisht besimin dhe pritjet” e Partisë Komuniste dhe “kontribuuan në problemet politike dhe të korrupsionit që minuan pushtetin absolut të partisë mbi ushtrinë dhe kërcënuan bazën qeverisëse të partisë”.
Duke cituar njerëz të njohur me informacionin e brendshëm të nivelit të lartë në lidhje me akuzat, gazeta Wall Street Journal raportoi se Zhang akuzohet për rrjedhje informacioni në Shtetet e Bashkuara në lidhje me programin bërthamor të Kinës dhe pranim ryshfetesh në këmbim të ngritjeve në pozicione të larta ushtarake. Radio Evropa e Lirë nuk ishte në gjendje ta konfirmonte në mënyrë të pavarur këtë informacion.
Por disa analistë janë skeptikë ndaj pretendimeve për rrjedhje të informacioneve të inteligjencës.
Neil Thomas , një studiues i politikave të Kinës në Qendrën për Analizën e Kinës në Institutin e Politikave të Shoqërisë Aziatike, i vuri në pikëpyetje ata. Në një artikull në Exxon, ai pyeti pse një “gjeneral i kalitur në beteja” si Zhang do të “dorëzonte gjithçka që i ka dhënë kuptim jetës së tij gjatë dekadave të fundit” për t’i dorëzuar sekretet rivalit më të madh të Kinës.
Çfarë do të thotë kjo për fqinjët e Kinës?
Rasti i Zhang ngre pyetje rreth shkallës së pakënaqësisë brenda radhëve të elitës së Kinës.
Rasti është sigurisht në sy të partnerëve rajonalë të Pekinit në Azinë Qendrore, të cilët e shohin sistemin politik të Kinës si një shtyllë stabiliteti dhe qëndrueshmërie.
“Ky spastrim dhe ndjenja e paqëndrueshmërisë që sjell do të jenë në mendjet e politikanëve të Azisë Qendrore”, tha Umarov për Radion Evropa e Lirë.
Zhang takohej rregullisht me udhëheqës nga e gjithë bota, duke vizituar Shtetet e Bashkuara gjatë viteve dhe duke u takuar me zyrtarë nga Pakistani në Vietnam. Ai ishte gjithashtu bashkëkryetar i Komisionit Ndërqeveritar Ruso-Kinez për Bashkëpunimin Ushtarako-Teknik dhe vizitoi Moskën shumë herë për t’u takuar me zyrtarë të lartë.
Sipas Umarov, çështja ende nuk ka gjasa të ndikojë në bashkëpunimin e sigurisë me fqinjët e Kinës, i cili, sipas tij, është “institucionalizuar” me kalimin e viteve dhe zhvillohet në shumë nivele.
Çfarë do të thotë kjo për Tajvanin?
Ky veprim ka gjithashtu implikime të mundshme për vendet fqinje në Paqësor, veçanërisht Tajvanin , demokracinë vetëqeverisëse që Kina e konsideron territorin e saj.
Analistët thonë se largimi i Zhang mund të ndikojë në përgatitjen ushtarake të Kinës dhe ambiciet e ardhshme në lidhje me Tajvanin. Xi e ka quajtur vazhdimisht ribashkimin me ishullin “të pashmangshëm” dhe është zotuar ta marrë atë me forcë nëse është e nevojshme.
Kina filloi disa nga stërvitjet e saj më të mëdha ushtarake rreth Tajvanit në fund të vitit 2025. Ajo dërgon rregullisht aeroplanë dhe anije në hapësirën ajrore dhe ujërat e Tajvanit për të testuar vendosmërinë e saj.
“Ne do të vazhdojmë të monitorojmë nga afër ndryshimet e pazakonta midis niveleve të larta të partisë, qeverisë dhe udhëheqjes ushtarake të Kinës”, tha Ministri i Mbrojtjes i Tajvanit, Wellington Ku .
“Ne nuk do të lejojmë që rënia e asnjë personi të na bëjë të ulim vigjilencën tonë ose të dobësojmë nivelin e gatishmërisë ushtarake që duhet të ruajmë.”
Drew Thompson , një ish-strateg i Pentagonit për Azinë, tha se spastrimi ka implikime si për Tajvanin ashtu edhe për Shtetet e Bashkuara, të cilat janë mbështetësit kryesorë të Taipeit.
